Van Pythagoras tot levenslied

BEEXK Ra +» ae cn - Van Pythagoras tot 'ievenslied r zijn geschriften vrijwel niets rechtstreeks bewaard is ge- Christus zien we een enkele harp in omloop komen en bleven, kunnen we hem toch beschouwen als de cerste * pas rond 350 voor Christus wordt er op luiten gespeeld. De lieren worden onderverdeeld in twee groepen: de muziektheoreticus. Hij was het die begreep dat de welluidendheid van muzick die gemaakt wordt op een snaarinsteument afhankelijk is van de lengte van de snaren. Op een instrument met één snaar ontdekte hij door middel van cen verschuifbare kam de plaats van octaaf en kwint. Daarbij vond hij de verhaudingen 2:1 ‚ instrumenten dic cen klankkast hebben die is gemaakt van cen schildpad {de lier en de barbitos) en de instrumenten die cen geconstrueerde klankkast hebben, meestal van hout (de kithara en de phorminx). Her geso bruik van de verschillende namen voor de instrumenten en 3:2. Met deze gegevens kon bij andere verhoudingen - is niet altijd even helder. Homerus gebruikt zowel het berekenen, Het mathematische karakter van muzikale : woord phorminx als kithara voor herzelfde instrument, intervallen was heel belangrijk binnen het cultuurbesef | Hoe de instrumenten hebben geklonken, weten we niet van de Grieken. Muzickthcoretici schreven ook over het : precics: Aristophanes zegt dat de klank van de kithara begrip harmonie. Volgens de pythagorische school gaat | vergelijkbaar is met het schreeuwen van cen haan! | het bij het begrip harmonie om de getalsverhouding, om de mathematische verhouding tussen tonen. Veel | Bolle wangon nemen voor 'harmonic' het gehoor als uitgangspunt. | ment de dubbelhobo of auloi. Hiervoor wordt vaak de Eon scalo aan instrumonten | andere opvattingen baseren zich niet op het getal maar : Bij de blaasinstrumenten is het meest bekende instru- Dan wordt het luisteren naar klanken belangrijker dan | term ‘dubbelfluit’ gebruike, maar dit is eigenlijk niet juist: het instrument is niet verwant aan de fluit maar een mathematische indeling. aan de schalmei. De auloi bestaat uit twee cilindrische pijpen met elk een mondstuk waarin cen dubbelriet 1 steekt. De mond vormt de enige verbinding tussen de Op de tentoonstelling in het Allard Pierson Museum gaat het niet alleen om de muziektheoric. Hex zijn vooral | twee instrumenten. Het was de godin Athena dic als veel afbeeldingen van instrumerten die cen beeld geven van de muzikale wereld van ruim tweeduizend jaar geleden. Grieks aardewerk, Romeinse sculptuur, terracotta beeldjes, een glazen fles, munten, een mozaïek en nog veel meer geven cen levendig beeld van de plaars van de muziek in de klassieke Oudheid. Net als tegenwoordig werd in de Oudheid een onderscheid gemankt tussen snaar-, blaas- en slaginstrumenten. Volgens deze indeers peter voor de tamosi van Ascot. Fragment ven COTE Rise te zien. In pavilicens ling zijn ze ook in de tentoonsrelling komen de verschillende soorten instrumenten aan hod. ff dica 390 voor Cris RENÉ VAN BEEK ‘Zolang je lecft, wees het xonnetje, treur niet. Het Waar mogelijk zijn van de instrumenten moderne replica’s in de tentoonstelling opgenomen om duidelijk te maken hoe de instrumenten eruitzagen, maar vooral ook hoe ze klonken. Zij worden gebruikt bij rondleidingen en demonstrates. Voor elke vitzine hangt een koptelefoon waaruit het geluid komt van het instrument leven In het Allard Plorson Museum, hot archoologisch ue kort, cae cist zijn tol.’ Dit {evenslied is musc van um do Univeraltolt van Amstordam, ls hinde = van cen grafsteen wit het hegi van de tweede n ecu na Christus w van cen zckere Scikilu die in s Klein- Azié lecfde. De stcen werd in 1883 gevanden enkele we goto un then, menson en muziok jaren later was men in staat um de tekst en deenmuzick dat in de vitrine is te zien. ntoonstellinte g zion over née: ot Hoewel hier geen sprake is van cen bemuziok In de Griskse en Romelnse Oudhel d, Ongeveer rn FA 150 objecten - van zeidzame authentieke amato? posant aee+ . zija ongeveer vijftig muzieksù end en dit riekse vazen, beeldeon n arde sk mich, Op de rasen s ir moza - vertelien lok over de rol van de Orpheus, Hermes, Zaus, Apollo nehinpere lied is het enige compleet bele dde ee maar is wok het anticke notenschrift ekenSasr. De oude Grieken kenden ew: t muziek in hot leven van allodag, notenschrift: een instrume ntaal posedat was bestemd voor instrumentalisten, en cen vocaal notenschrift voor zangers. Het zijn letternotatics waarbij voor het vocale schrift ionische letters werden gebruikt, terwijl voor het instrumentale schrift cen combinatie ax van oud-dorische en ionische letters; _ otter staat voor cen bepaalde toonhoogt e. Naast = hierboven genoemde inscriptie bestaan er papysusBmenten waarop muzick is terug te vinden. Op de tentoonstelling is daarvan cen aantal voorbeeld en te zien. pen n de zesde eeuw voor Christus heeft Pytha .. . Samos cen belangrijke ve gegeven aan > de theoreti sche onderbouwing van de muziekpraktijk . Hoewel van akkoord 99/5 4 TS-e Het begin van de Grickse muziek wordt verteld in mythologische verhalen. Niet alleen Orpheus, maar vooral goden die zelf muziekinsrrumenten speelden, staan aan de wieg van de muzikale wereld. Hermes was nog geen dag oud toen hij van het schild van cen schildpad een lier maakte. Na cen kwajongensstreck werd hij door een boze Apollo mecgenomen naar oppergod Zeus. Onderweg tokkelde Hermes op zijn lier en Apollo raakte hiervan zo onder de indruk dat hij in ruil voor de lier beloafde hem niet te straffen. Van Apollo wordt verdes verteld dat hij pas vijf dagen oud was toen hij in Delphi de python doodde en als dank een lied speelde waarbij hij zichzelf begeleidde op de kithara. Hanongeschroauw In de klassicke Oudheid kende men geen steijkinstrumenten, Snaarinstrumenten waren altijd tokkelinstrumenten; ze werden bespeeld door met de vingers of met een plectrum te rokkelen of door een combinatie van beide, Het meesr bekend in Griekenland zijn de diverse typen lieren. Aan het cind van de zevende ceuw voor akkoord 99/5

€ Vaak ligt het meer voor de hand om te spreken over een platte trommel dan over een tamboerijn. Als we naar de verhouding kijken van de spelers en het instrument kunnen we concluderen dat de trommel een doorsnede had van ongeveer 40-50 centimeter. Soms was hij ve. werd sierd met bellen en linten. Het vel van de trommel altijd mer platte, uitgestrekte vingers beroerd, Van toonsoort naar tooniadder Er zijn vier belangrijke toonsoorten binnen de Grickse muziek: het dorisch, het lydisch, het ionisch en het phry. gisch. Belangrijke Griekse schrijvers zoals Plato en Piutarchus wijzen het gebruik van de lydische en ioni. sche toonsoorten af. Het Iydisch zou droefheid en rouw veroorzaken en het ionisch wekt Josbandige vreugde op. De dorische toonsoort daarentegen staat voor degelijkheid en evenwichtigheid. De basis van het Griekse coonsysteem bestaat uit vier tonen: een tetrachord. Voegt men san de bovenzijde van een tetrachord nog cen tetrachord met dezelfde D bouw toe, dan is er sprake van cen volledige tonnladder; de twee tetrachorden vormen samen cen octaaf, Een systeem om ritme aan te geven, kenden de Gris ken niet, Er is geen ritme in de vorm van een polsslag of een maat. Bij de Grieken worden metrum en sitme bepaald door het versritme en de volgorde van de woorden. Dubtencde spefends vrouw en Gardens mene in een huis. Roodhiguigs Gnehse vass (water): tirta 410 voor Onntus Muzlokwedsteljden Da satys Marsyss met Ge Ousbeihnho. Fragment ven ronge Giros vans (watery, ces 410 voor Chratus eerste op dit instrument speelde. Maar al snel kreeg zij genoeg van de dubbelhobo omdat zij vond dat haar gezicht er lelijk uitzag bij het spelen. Bolle wangen waren het gevolg van het persen van de lucht door de rwee zieren. Zij gooide de auloi weg maar de saryt Marsyas Hozwel men in de Oudheid niet naar concerten ging zoals wij dat doen, was muzick volledig verweven mer het leven van de mensen. Op elk moment speelde muzick Duneaobospeler en discuswetper, Rood'igurito Griexse hen {cinochoe): etre 410 voor Cheistus (uit het gevolg van de god van de wijn, Dionysus) raapte het instrument op. Hij hoefde niet zo op zijn uiterlijk te letten en hij blies naar hartelust op de dubbethobo. Hi DS sione vende nda he mogetik al nye stance: È us arhe wien ee hij Apollo tot [EE werd hij levend gevild. Sind die ijd pi Herb aungeschreren en emuloi, Hieruir last ae see a ci regenieellion vestierea seat GSM ios men was van mening dat muzick van spaarinslai bi ” zang dat werd begeleid door I ! N! I di aas ci Veeldithyeamben — sen op aun’ ter cre soto a van de god Dionysus. Tijdens deze festivals waren er Op een are MANS pu us ee ook wedstrijden waar musici hun virtuositeit toonden. nn N | ; gens te zien in Museum Het Valkhof te Nijmegen van tor een koorge- ! 1 april tor en mer 18 juni 2000. Bij de tentoonstelling zesde ceuw voor Christus ontwikkelde cen auleet (auloispeler}. | zal cen rijk geïllustreerde catalogus verschijnen. © messes wnrheve. am san! Wis, sera |' Daarbij werd cen paian - cen danklied - gezongen, — : in het duister. waarna alle gasten de fraaiste liederen zongen, begeleid | = Ditallesen nog veel meer komt aan bad op de ten' roonstelling Mythen, mensen en musiek in het Allard door de lier, Van cen aantal muziekstukken dar in de Oudhcid ¡ Pierson Museum in Amsterdam van 10 december 1999 werd uitgevoerd, is de naam bekend. Een daarvan is de + rot en met 12 maart 2000. De tensoonstelling is vervoldithyrambe, een vrolijk gezang dat zich vooral in de sch karıkter en muslek: met cen Dionysisch karakter. acinar vous ax anderden bij de Romeinen niet wezenlijk; alleen de cen belangrijke rol: bij offers, bij fecsten, bij sport en kithara werd wat groter. Om na te gaan hoe het leven hij het werk, thuis en elders. De muziek uit die tijd kun| van de Romeinen in het begin van onze jaartelling ernen we betitelen als 'gebruiksmuziek", uitzag, worden vaak de wandschilderingen uit Pompeii In de Oudheid kennen we berocpsmusici die 20 goed waren dat ze aan wedstrijden meededen. Deze wedstrij- | als bron van informarie genomen. Helaas zijn die voor den kunnen worden beschouwd als de voorlopers van + dir doel nier altijd even betrouwbaar, omdar het in her ! begin van de eerste ecuw na Christus in Pompeii gebruide larere concerten. Tijdens de Spelen in Athene maar ook bij die van Delphi, werden sportwedstrijden gecom- kelijk was om ‘klassicke' scènes uit te beelden. Daardoor geven deze wandschilderingen ons niet altijd de bincerd mer muzickwedstrijden. Bij huiselijke drinkgeen tasten we over we op zoek zijn lagen werd uitgebreid gemusicecrd. Een drinkgelag be- ' informatie waarnaar | een aantal aspecten van het Romeinse muziekleven nog gon met een offer waarhij war wijn werd geplengd. pende muziek voprtbrachee Trommalen en kiepperan Slaginstrumenten werden door de Gti es pures rs was dat — kirhero i, een Kunstvorm WaarDi| Sn man tegelijkerti; spes pesa, Resets sue dr poissons à ame Merce GAR: guse Turtmant 127, PR 1. 0205232558. —openingaticen: Gnssag t/m widag 10-47 our: taterdog en sendeg 2327 wat. + Museum Het Valxhot an Némegen, tel: 024-3608805, exotische Instrumenten. Ke cites o ale rija waren instrumenten met cen opzwepend karakter one vues anda econ on skin bepelelidt op á en werden hespeeld door de volgelingen van de wijngod Ronsinen 1017 uur, ee Op Grieks aardewerk worden deze instrumen- Het Romeinse muzickleven was beperkter dan het == “bia = De Romcinen namen veel over van de Griekse Griekse. muzick. Belangrijk bij de Romeinen waren [vooral meop de es dan veelkennen pe coreo en nr is vergaan het hout we iet; po Gricks aardewerk latenpairien dat meestal ever (bi. ; ; v de Dionysus, van xöhgplingen nrin en extase klepperden. De tambocrijn wordt cile) a rol paie = corlog senen orders en om ervoor speeldengaenve voorname Maar ook bij geven. te door troepen de aan signalen offerplechtigheden en begrafenissen werd er veel op aak afpebeeld, bijvaucheeld bij terracorta figuren, hlaasinsteumenten gespeeld. De snaarinstrumenten verakkoord 99|s is Ginzdeg Lyra wijdeg 6 akkoord 99!5 Speciato sondieding voor Anicsralatera ale de bezoeken: zio08 bon op terteonsteiiing wien an il