De Praehelleense Ascese

MINISTERIE VAN CULTUUR, RECREATIE sAes& EN MAATSCHAPPELIJK WERK ks cese ZN As RER DN EN Ss OUDHEIDKUNDIGE 4e SrrickER B. H., De praehelleense ascese : OMRL XLVIEI 1967 44-55. | Dans les preseriptions alimentaires ct hygiénigues de Pythagore nous retrouvóns des &láments de rites d'abstinence et d'ascèse orientaux. Cependant, le pythugorisme connaissait aussi des règles qui sortent du cadre vriental (à suivre). Oedbathermd Plededlehiggn. van debann L e/Aen LIJD Ladd V g Soo Uitgegeven door en verkrijgbaar bij het Rijksmuseum van Oudheden te Leide

DE PRAEHELLEENSE AS CESE $1 De wijsgeer Pythagoras heef ige j gewijd aan de door de de zijn Ee e n ee hier volgende bladzijden wederom bezig houden, a het rte Bak k ee ee de middelpunt der belangstelling zal staan, is dat der ascese. De ee kt bn Ae probleem. Zij is geen vanzelfsprekende instelling. Hoez eer het ook tot de menselijke behoeften moge behoren zich bijwijlen of voortdurend geneugten te ontze ggen, het is toch moeilijk te verstaan, hoe een dergelijk sentiment tot een straffe regeling op het maatschappelijke vlak kan hebben geleid. In onze dagen vast, behalve op kerkelijke of medische indicatie, niemand meer, en niemand schijnt terug te verlangen naar de gestrengheid van weleer. De ascese dateert uit de oudheid en kwam met de Christelijke godsdienst tezamen op; voor de uitbreiding daarvan wordt zij slechts sporadisch in de teksten vermeld. Over haar oorsprong is niets vastgelegd. Wij moeten ernaar raden en dat is niet eenvoudig, want de ascese is, in scherpe tegenstelling tot de zo rijk geschakeerde liturgie, van een uniforme en simpele structuur, die haar voor de speurzin nagenoeg ontoegankelijk maakt. De antieken zwijgen. De formule, waarmede wij geholpen zouden zijn, ontbreekt, bij Pythagoras, bij de Egyptenaren, bij de Joden. Pythagoras opent de rij der Griekse wijsgeren; het is aan te nemen, dat hij zijn ascetische voorschriften evenzeer als de liturgische uit het oosten heeft medegebracht. Een Christelijke schrijver, Hippolytus, zegt het uitdrukkelijk: Pythagoras had de onthoudingen leren kennen, toen hij zich tijdens zijn verblijf in Egypte met de Joodse instellingen vertrouwd maakte ®). Dat is uiteraard een tendentieuze wijze van voorstellen. Maar waar is, dat zowel de Egyptenaren als de Joden dezelfde onthoudingen kenden en bij Pythagoras nauwelijks enig detail aangetroffen wordt, dat zich bij deze volken niet laat terugvinden; al zijn de bewijsplaatsen daartoe dikwijls slechts aan teksten van late datum te ontnemen. Helaas zijn niet slechts de woorden van Hippolytus tendentieus, maar waren dat ook de daden zijner geloofsgenoten, die de Egyptische letterkunde vernietigden en de Joodse koesterden. De documentatie inzake de ascese is daardoor zeer onevenwichtig geworden, en zoals de teksten heden voor ons liggen kan men Hippolytus’ woorden slechts beamen en haar een nagenoeg uitsluitend Joodse aangelegenheid noemen. De inheemse Egyptische teksten weten in het geheel niets van haar, en de instelling zou onmogelijk voor Egyptisch kunnen doorgaan, ware het niet, dat zich uit de secundaire bronwerken passages laten bijeenlezen, die, kort en weinigzeggend als zij zijn, toch als zelfstandige bewijsstukken naast de Joodse kunnen worden gelegd. Het blijkt daaruit, dat het Egyptische stelsel zozeer op het Joodse geleek, dat beide als identiek beschouwd kunnen r) „De Pythagoreïsche Liturgie’, Oudh. Med, N.R., deel XXXI, Leiden, 1950, blz. 72-117. 2) Hippolyt., Refut., IX 27, 3.

worden. Met een volstrekt minimum aan Egyptische gegevens gelukt het ook hier weer vanuit de Griekse en Joodse door transpositie een Egyptisch leerstuk, althans binnen dezelfde grenzen, te reconstrueren. Het door ons ingestelde onderzoek, waartoe alle richtlijnen ontbraken, verliep moeizaam. Pythagoras betoonde zich een leidsman van beperkte waarde. Toen hij faalde, werd het duidelijk, dat alle informatie uit de Joodse letterkunde zou moeten komen. Om deze te winnen was het nodig de structuur van het Joodse stelsel te bepalen. De bewijsplaatsen, die als druppels water op elkander gelijken en slechts in nuances verschillen, werden zorgvuldig uitgepraepareerd en gesorteerd. Dit werk nam vele uren in beslag, maar het leverde tenslotte een positief resultaat op. Het materiaal liet zich ordenen in een classificatie, die, zo zij al weinig bewijst, toch het een en ander suggereert aangaande de oorsprong der ascese. Alvorens hiertoe te geraken zijn verschillende methoden beproefd. Afgaande op haar inhoud, werden de onthoudingen verdeeld in concrete en in abstracte. De concrete wekken de indruk van ouder datum te zijn dan de abstracte, die in het algemeen tot een jongere religieuze laag behoren; maar een consequente scheiding liet zich niet doorvoeren. Afgaande op de quantiteit der onthoudingen, werd onderscheiden tussen de ascetische praktijken, die van beperkte gelding en nauwkeurig voorgeschreven tijdsduur zijn, en de ascese als zodanig, die universeel is en permanent. Het leek zinvol hier een scheiding aan te brengen. Daar de ascese vermoedelijk uit de incidentele praktijken is voortgekomen, wordt zij eerst in het laatste hoofdstuk behandeld. Afgegaan werd ook op de qualiteit der onthoudingen. Een groep van drie, te weten onthouding van gegiste drank, van dierlijke spijs en van geslachtsverkeer, stak door de zwaarte harer verplichting scherp tegen de overige af, die talloos en van zeer uiteenlopende aard zijn, doch geen van alle in gelijke mate ingrijpend. De ascese staat en valt met deze drie fundamentele onthoudingen. Het leek echter niet raadzaam haar te isoleren en apart te behandelen, daar de nuances, die een gissing naar de onderliggende motieven mogelijk maken, juist bij de overige voorkomen. Afgegaan werd tenslotte op de functie der onthoudingen. Deze liet zich in de meeste gevallen zonder moeite bepalen, zodat het gehele materiaal in een klein aantat homogene groepen kon worden ondergebracht. Deze classificatie voldeed en toen zij eenmaal doorgevoerd was, volgde een kleine beloning. De groepen bleken op haar beurt tot twee grotere eenheden te kunnen worden bijeengevoegd, waarvan de eerste uit onthouding tot reinheid, de tweede uit onthouding als symbool bestaat. Eenvoudiger kan het niet, en daarom werd deze laatste indeling aan de hier gepubliceerde studie ten grondslag gelegd. 1 ONTHOUDING TOT REINHEID Pythagoras $2 Ziehier allereerst Pythagoras. Hij krijgt een apart hoofdstuk. De Grieken zijn de erfgenamen geweest der oosterse volken. Zij hebben de door hen overgenomen cultuur in vormen gebracht, die, in tegenstelling tot de oosterse, voor ons door haar precisie onmiddellijk verstaanbaar zijn. Wij moeten door de Grieken passeren, om tot hun voorgangers te kunnen komen.

hagor: i enmadêen repen -: ea geen wijn, doch lesten hun dorst met water 2). drankzucht *), 5 waartegenover eeg sewilde ndende. n cultiveren 5).rg Pythagoras zelf werd nimmer in staat van dronkenschap aangetroffen 6). Anderzijds d : de Pythagoreeërs de wijn slechts des daags meden ?). Aldus pee nn zin ding tot het zonneritueel. Men meende, dat de zon bezoedeld wordt door de kené aarde en had daarom de verplichtingen van dag en nacht straf gereglementeerd; alwat ke: zon beledigen kan is des daags te mijden ®). De wijn werd overigens door de Pytiiagareeërs als een reine drank beschouwd °) en volgens een traditie wel degelijk door hen gedronken. Dat geschiedde bij het offer, waarbij wijn geplengd werd'®), en bij de avondmaaltijd, waarbij wijn niet alleen werd geplengd, maar ook werd gedronken *!). Wijn, oorspronkelijk wellicht substituut voor bloed, laat zich bij het antieke offer moeilijk wegdenken; offer en maaltijd zijn in hun oudere phase identiek. Harmoniserend kunnen wij zeggen, dat de Pythagoreeërs de wijn meden, behalve bij godsdienstige plechtigheden. De onthouding rang se): werd met de meeste stiptheid nageleefd door de ordeleden van hoger in. De slacht was Onder de spijzen der Pythagoreeërs nam het vlees een aparte plaats men geen bederfwerende techniek in de oudheid zaak van de particulier en zij ging, daar Consumptie van vlees gold als grote bezat, steeds onmiddellijk aan de maaltijd vooraf. in het midden-oosten het luxe; nog in het heden komt bij de arme bevolkingsgroepen nimmer Pythagoras offerde wel, maar vlees slechts een enkele maal per jaar op tafel. de hij bij één gelegenheid een Boöc Bdouos, bloedig 25). Om de goden dank te betuigen offer lagere ordeleden was het bloedige offer van het wassen beeldje van een rund '4). Aan de n, bokjes 16), n waren eerstgeboorten: hanen, bigge diere offer De 15). staan toege tijd tot tijd vissen !°), ploegende runderen, rammen *® ) of maar geen lammeren *?); ook geen ) ; Diod. Sic., Bibl., ); Aristophon Com., fr. 13 (EDMONDS 3) Alexis Com., fr. 220, 221 (EpMONDS 7, 35, 36; Jambl., II 21, I s., VIII 13; Philostr., Vit. Apollon, E Hist, X 7, 2; Diog Laert., Vit. Philo Vit. Pyth, 13. Vit. Pyth, 78, 203, Philostr., Vit. Apollon., I 8; Jambl., 4) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 9; : 208, 211. Vit. Pyth, 69, Philostr., Vit. Apollon, VI 11; Jambl., 5) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 13; 188, 226. 6) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII rg. s, in H. Drers, Die 7) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 19; Jambl., Vit. Pyth, 97. Vgl. Orpheu , 1951-1952, he. I B 2E Berlijn Fragmente der Vorsokratiker, (geciteerd als FVS), 97. blz. e, Liturgi he oreïsc 8) De Pythag 9) Philostr., Vit. Apollon, 1 8. ro) Plut., Num., 8. rr) Jambl., Vit. Pyth, 98. 12) Jambl., Vit. Pyth, ro7. 13, 20, 13) Plut., Num. 8; Sext. Empir., Adv. Dogm., HI 128; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 17, 25, Pyth, Vit. Jambl., 12); en (ro 7 VIII 25, V zr, IV 32, 3x, 24, r, I 22; Philostr:, Vit. Apollon, 35, 54, 107, 108, 147, 150. Anders: Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 20; Porphyr., Vit. Pyth, 36. 14) Apollodor., apud Diog. Laert., Vit. Philos., I 24-25, VIII 12; Idem, apud Athen., Dipnos., 418f; Philostr., Vit. Apollon, I 1, V 25; Porphyr., Vit. Pyth, 36. Vgl. Empedocl., apud Athen., Dipnos., 3e. 15) Jambl., Vit. Pyth, r5o. 16) Aristoxen., fr. 7 (Mürrer); Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 20; Porphyr., Vit. Pyth., 36; Idem, De Abstin., II 28; Jambl., Vit. Pyth, 15o. 17) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 20. Anders: Jambl., Vit. Pyth, r5o. 18) Aristoxen., fr. 7 (Mürrer); Jamb., Vit. Pyth, 15o. Vgl. Tacit., Hist., V 4? 19) Plut., Quaest. Conviv., VIII 8, 3-

ee ee ken mp de vrijgegeven delen gegeten 2%). De goden eisten hun Porlnbke Ek zi enne me raken a, en daaronder telden bij de lag in de zielsverhuizing. HetHet dier dier is i bezield als ee telan n de mens 2), het mag in tend e ORTRO ENE principe niet gedood worden ®); niet, wanneer het de mens gevaarlijk %), en nog minder, wanneer het hem ongevaarlijk is ®). Men ontliep dan ook koks en jagers, die als moordenaars werden beschouwd °). Van de dieren, die geofferd werden, nam men aan, dat zij geen menselijke ziel bezaten *); de regels, die in deze golden, waren vermoedelijk verwant aan die der Egyptische moschosphragistiek. Het vleesverbruik der Pythagoreeërs volgde, onder deze restricties, het rhytme van het offer 2). Pythagoras en de hogere ordeleden aten geen vlees?®), de lagere ordeleden deden dat wel?®), zelfs aan de avondmaaltijd), maar moesten zich veelal onthouden %). Boze tongen beweerden, dat de Pythagoreeërs vlees en vis aten, wanneer zij daartoe slechts de kans kregen 2). Pythagoras zelf zou dit bijwijlen hebben gedaan %); maar de berichtgeving lijkt tendentieus. Vogels en eieren werden gemeden 2), in het bijzonder witte hanen, die vanwege hun kleur als smekelingen werden beschouwd?); ietwat opvallend voor wie bedenkt, dat de Egyptische priesters zich juist veelal met gevogelte voedden. Vis werd zelden opgediend %7), sommige soorten nimmer 2). De afschuw der Egyptische priesters van vis is bekend, maar in de periode van Pythagoras was gezouten vis in Egypte toch volksvoedsel; en men ziet niet wel hoe de geheel op de zo) Porphyr., Vit. Pyth., 34. 21) Aristot., fr. 194 (Rose); Diog. Laert., Vit. Philos., VIII ro; Jambl., Vit. Pyth, 109; Idem, Protrept., XXI 30-31. Voor de keuze, vgl. Phil. Jud, De Spec. Legib., 1 212-219. 22) Diod. Sic., Bibl. Hist., X 6, 1; Sext. Empir., Adv. Dogm., III 128; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 13, 36; Jambl., Vit. Pyth., ro8, 168. 23) Apollon. Tyan. Epist., XLIII; Sext. Empir., Adv. Dogm., III 128; Diog. Laert., Vit. Philos.. VII 13; Jambl., Vit. Pyth, 32, 107, 108, 168, 186. 24) Jambl., Vit. Pyth., 108. Maar vgl. ibid, 99. 25) Plut, Quaest. Conviv., VIII 8, 3; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 23; Porphyr., Vit. Pyth, 39. Vgl. Idem, Vit. Plotin., 2. 26) Philostr., Vit. Apollon, 1 37; Porphyr., Vit. Pyth, 7; Jambl., Vit. Pyth., zoo. Vgl. Plat., Respubl., 373b, 412b. 27) Jambl., Vit. Pyth, 85. 28) Plut., Quaest. Conviv., VIII 8, 3; Athen., Dipnos., 308c; Porphyr., Vit. Pyth, 34; Idem, De Abstin., 1 26, II 28; Jambl., Vit. Pyth, 85; Phot., Bibl, cod. 249 (p. 438b, 26-27, BEKKER). 29) Antiphan. Com, fr. 135 (EpMmonps); Mnesim. Com, fr. 1 (EpMonps); Alexis Com, fr. 220, z21 (EpMmonps); Diod. Sic., Bibl. Hist, X 6, 1; Apollon. Tyan, Epist., VIII, XLIII; Strab., Geogr., XV 1, 65; Sext. Empir., Adv. Dogm., III 128; Athen., Dipnos., 3e; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 13, 33, 37, 44; Philostr., Vit. Apollon, Ir, 8, 21, 32, II 6, 7, VI rr, VIII 7 (4); Porphyr., Vit. Pyth, 7, 23; Idem, De Abstin., I 23, II 28; Idem, Vit. Plotin., 2; Jambl. Vit. Pyth, 13, 68, 85, 107, 108, rog, 168, 186, 187, 207, 225; Idem, Protrept., XXI 39. 30) Plut., Quaest. Conviv., VIII 8, 3; Athen., Dipnos., 308c; Porphyr., De Abstin., II 28; Jambl., Vit. Pyth., rog. 31) Jambl., Vit. Pyth., 98. 32) Jambl., Vit. Pyth., rog. 33) Aristophon Com, fr. 9 (EDMONDs). 34) Aristoxen., fr. 7 (Mürrer); Porphyr., Vit. Pyth, 34. 35) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 33. 36) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 34. 37) Alexis Com., fr. 220 Jambl.‚Vit. Pyth, 98. (E (EpMoNps); Plut., QQuaest. Conviv., ‚ VVII 8, 3;; Athen., Dipnos., i 308c;: 38) Aristot., fr. 194 (Rose); Plut., Quaest. Conviv., VIII 8, 1, 3; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII

zee georiënteerde Grieken het zonder vis zouden hebben kunnen stellen. De onthouding van dierlijk voedsel gold als daad van zelftucht en soberheid 3%). Vlees is onrein en maakt de rede stomp 4); wie het zich ontzeggen kan, verwerft daarmede waarheid en rechtvaardigheid “!). Het vlees terzijde gesteld, blijft de normale maaltijd der Pythagoreeërs over. Deze was zeer eenvoudig. Hij bestond ten dele uit dierlijke producten, als honing en honingraat #2), melk ®) en kaas **). Deze mochten gegeten worden, omdat zij van het levende, niet van het dode dier gewonnen werden; de moord op het dier was niet toegestaan, de diefstal van het dier blijkbaar wel. Overigens was de maaltijd plantaardig; alle vegetatie der aarde was geoorloofd *). Het hoofdvoedsel was het brood %), dat gebakken werd van gerst of van gierst *7). Van dezelfde gewassen at men ook meelspijzen *£). Groenten werden genuttigd in velerlei soort *®), met uitzondering van slechts bonen, die als gruwel golden °°). Onder de groenten werd aan de wilde de voorkeur gegeven boven de gecultiveerde 5!) en aan de rauw toebereide boven de gekookte °%); deze laatste voorkeur mogelijkerwijze rudiment uit een periode, waarin de maatschappij om redenen van zelfbehoud aan haar leden de natuurstaat voorschreef. Als toespijs volgden verse of gedroogde vruchten 5), die evenals de groenten rein geacht werden %). De matigheid stond zeer in ere %). Pythagoras zelf at nimmer te veel 5%) en leerde zijn volgelingen zich met weinig tevreden te stellen 5°). Sommigen gingen zover slechts eenmaal in de vijf dagen te eten 58). De tucht in deze werd met enig raffinement gehandhaafd. Men deed smakelijk toebereide spijzen opdienen en de ordeleden voorzetten, die hen echter niet mochten aanraken; daarop werden zij teruggestuurd aan de slaven 5°). 39) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 13; Jambl., Vit. Pyth., 207. 40) Philostr., Vit. Apollon, I 8. 41) Porphyr., De Abstin., II 28; Jambl., Protrept., XXI 39. 42) Aristoxen., fr. 6 (Mürrer); Apollodor., apud Athen., Dipnos., 4rga; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 19; Philostr., Vit. Apollon, II 6; Porphyr., Vit. Pyth., 34; Jambl., Vit. Pyth. 97, vgl. 150. 43) Porphyr., Vit. Pyth., 34. 44) Alexis Com., fr. 196 (EpMmonps); Porphyr., Vit. Pyth, 34. 45) Philostr., Vit. Apollon, VII 7 (4). 46) Alexis Com., fr. 221 (EDMONDS; xa0após); Aristoxen., fr. 6 (Mürrer); Apollon. Tyan., Epist., LXXXIV; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII rg, 34, 35; Philostr., Vit. Apollon, I 21 (gezuurd), 35; Jambl., Vit. Pyth., 97, 98. 47) Antiphan. Com., fr. 226 (EpMonps); Apollon. Tyan., Epist., LXXXIV: Porphyr., Vit. Pyth., 34; Jambl., Vit. Pyth., 98, 106. 48) Alexis Com, fr. 221 (EpMoNps); Porphyr., Vit. Pyth., 34. 49) Antiphan. Com. fr. 160, 168, 226, 227 (EpMonNps); Aristophon Com, fr. 13 (EDMONDS); Diog. Laert., Vit. Philos., VIII rg; Philostr., Vit. Apollon., I 8, 21; Porphyr., Vit. Pyth, 34; Jambl., Vit. Pyth., 98. 50) Vgl. De Pythagoreïsche Liturgie, blz. 81, noot 181-182. Wel erwten; Porphyr., Vit. Pyth, 34. 51) Philostr., Vit. Apollon, I zr. 52) Diod. Sic., Bibl. Hist., X 7, 2; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 13. 53) Alexis Com., fr. 196 (Epmonps); Philostr., Vit. Apollon, 18, 21, 35, VIII 7 (4); Porphyr., Vit. Pyth., 34; Jambl., Vit. Pyth, 17. 54) Philostr., Vit. Apollon, 18, VIII 7 (4). 55) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 9; Porphyr., Vit. Pyth, 22; Jambl., Vit. Pyth., 34, 171, 203, 205, 207, 211. 5 56) Lyc. las, apud Athen., Dipnos., 418e; Diog. Laert., Vit. Pyth., VIII 19; Jambl., Vit. Pyth., 13. 57) Alexis Com., fr. 197 (Epmonps); Jambl., Vit. Pyth., 69, 188, 223, 226. 58) Alexis Com., fr. 221 (EDMONDS). 59) Diod. Sic., Bibl. Hist, X 5, 2; Jambl., Vit. Pyth, 187.

De maaltijd zelf was streng geregeld en werd door de Pythagoreeërs, zoals door alle asceten, in vrome gezindheid genuttigd. Hij was van oorsprong, gelijk gezegd, een offerplechtigheid en dateerde als zodanig uit de periode van de private liturgie, toen iedere huisvader zijn eigen priester was en voor zichzelf slachtte, zonder zich daarbij om tempel of priesterschap te bekommeren. Het offer, dat als prototype van de maaltijd kan gelden, was een plechtigheid, waarbij het dier geslacht werd met het vooropgezette doel het de offeraar en zijn gasten als voedsel voor te zetten. Het is het offer, dat in het Oude Testament ow, dankoffer, wordt genoemd °°). Daar de Pythagoreeërs in het algemeen geen vlees aten, kan nog aan een ander offer gedacht worden, het Oudtestamentische nas of spijsoffer, dat geheel uit brood bestond %); men moet met deze parallel echter voorzichtig zijn, daar dit laatste offer in zijn geheel aan de priesterschap verviel 6). Welke ook het prototype was, het was in de maaltijd herleid tot zijn meest elementaire vormen, maar had daarin overigens zijn structuur getrouwelijk bewaard. De maaltijd was voor de antieken res divina, een sacrale plechtigheid 3). Hij deelde met het offer diens cosmische betrekkingen. De tafel, waarop de spijzen geplaatst werden, was identiek aan het altaar, maar ook aan het oppervlak der aarde %*). De kok, die de plechtigheid leidde, had de staat van priester 6%), en deze zelf was middelaar tussen God en mens. In het vervolg van deze studie zullen altaar en priester in hun cosmische betrokkenheid nog ter sprake komen. Bepalen wij ons hier tot de voorschriften van Pythagoras. Men zette zich aan de dis na zich te hebben gereinigd. Deze reiniging, ook heiliging 6o) Levit., III, enz. 61) Levit., II, enz. Vgl. Genes, XIV 18; Ezech., XLIV 3; Testam. Levi, VIII 5. De bakker kneedt zijn deeg gesluierd en gehandschoend: Clearch. Sol., fr. 14 (MÜrrer). 62) Vgl. echter Genes., XXXI 54; Exod., XVIII rz. 63) Fest. De Verb. Signif., sub voce Daps (p. 59, LINDSAY). 64) Plut.} Quaest. Conviv., VII 4, 7. Vgl. Pherecyd., FVS, fr. 7 B, 12; Anaximen., apud Aet., De Placit., III ro, 3; Plut., Sept. Sap. Conviv., 15; Idem, Quaest. Roman, 64; Idem, De Defect. Orac., 15. — De Perzische koning Cambyses stuurde tijdens zijn verblijf in Egypte spionnen naar Meroë om daar inlichtingen in te winnen over de „Tafel van de Zon”. Herod., Hist., III 18: ‚Met de Tafel van de Zon is het, naar men zegt, als volgt gesteld. Zij bestaat in een weiland, in de nabijheid van de de stad gelegen, vol met gekookt vlees, (afkomstig) van alle viervoetige dieren. Des nachts brengen de afzonderlijke magistraten, die de zorg daarvoor dragen, het vlees erop, des daags eet dat op wie er zich vertonen wil. De inwoners zeggen, dat de aarde telkenmale deze (spijzen) voortbrengt. Alzo staat het met de dusgenaamde Tafel van de Zon”. Vgl. ibid, III 23; Orph., fr. 217 (KERN); Pausan., Graec. Descr., I 33, 4, VI 26, 2; Pomp. Mel., Chorogr., III 87; Solin., Collect. Rer. Memor., XXX ro. De tafel was een afgeperkt stuk land, dat representatief was voor de gehele aarde. Het beschreven gebruik vormt wel het oudst bekende voorbeeld van georganiseerde weldadigheid. Identiek aan dit stuk land was mogelijkerwijze de òpyác, het heilige veld, waarop te Meroë aan de Zonnegod, de Maangodin en de god Dionysus offers gebracht werden, vgl. Heliodor., Aethiop., X 2, 6; aldaar ook werd het tribuut der schatplichtige volken ontvangen, ibid, X 23-27. Voor de term wdhw n R*, „tafel van de Zonnegod”’, vgl. J. DE MoRrGAN, U. BOURIANT, G. LEGRAIN, G. JÉQVIER en A. BARSANTI, Kom Ombos, Wenen, 1895-1909, deel II, blz. 128, no. 698, blz. 195, no. 800 (naar mededeling van Dr. W. F. Reineke, Wörterbuch der Ägyptischen Sprache, Berlijn, aan wie mijn beleefde dank); F. Dumas, Les Mammisis de Dendara, Caïro, 1959, blz. 45, regel ro. In Perzië zelf plachten hofhouding en lijfwacht door de tafel des konings te worden gespijzigd. De spijzen werden eerst daarop gebracht en vervolgens aan begunstigden verdeeld, Heraclid. Cym., fr. 2 (JacoBy); zij werden blijkbaar door de tafel geheiligd. Tafels rond als het aardoppervlak: Athen., Dipnos., 489c. Voor de Joden, vgl. Talm. Babl., Sabb., 11ga; Midr. Genes. Rabb., XI 4. 65) Vgl. Athen., Dipnos., XIV 78-79 (p. 659d-66o0d).

genoemd %), bestond hierin, dat men zich waste 6?) en een wit kleed aanlegde °°), geheel zoals dat de Egyptenaren en de Joden plachten te doen. Niet meer dan tien personen mochten tegelijkertijd aanwezig zijn; het gezelschap werd beperkt gehouden 6%). De maaltijd ving aan met een pleng- en een wierookoffer aan de goden °°). Men plengde driemaal °*), lette er daarbij op de ogen niet te sluiten ??) en goot de wijn over het oor van de beker uit 73). Nu volgde de maaltijd. Werd er niet geslacht, dan vormde het brood de hoofdschotel. Het werd met plichtplegingen zonder einde bejegend, blijkbaar als heilig beschouwd %%). Men mocht het graan niet in de pispot werpen (wie denkt aan zoiets!) %5), geen broodkruimels met de voeten vertreden %%). Men mocht niet op de korenmaat gaan zitten °°), men mocht het brood niet breken 78), maar evenmin van een heel brood bijten °°); men moest de kruimels op de grond laten liggen 8%). In het brood „had het al zijn begin gehad” %1). Bij het brood werd zout genuttigd, „ter herinnering aan de rechtvaardigheid’’8?); het zout heiligde de tafel 83). Heilig was ook de wijn %). Men dronk en ledigde de beker tot op de bodem 5). De gesprekken aan tafel waren ernstig. Een onderwerp, dat nimmer onaangeroerd werd gelaten, was dat van dood en herrijzenis #). Dat is bij een plechtigheid, die van oorsprong een offerplechtigheid was, begrijpelijk. De Egyptenaren 87), en evenzo 66) Egyptenaren, w‘b: Pap. Rylands IX (Peteëse), VIII 7, X zo, XI 2, XVI V 15; Pap. Spiegelberg, I 14, III 23-24; Pap. Bibl. Nat., 12-13, IX 8, fr. A, I 3; Pap. Brits Mus., DCIV (Chaëmwese II), CCXV, verso, kol. a (Amasis en de Schipper), 20. Zo reeds Pap. Brits Mus., XMLX (Verwenste Prins), vgl. IT Sam. XVI 5, XXI 5 , Com., fr. 25 (EDMONDS). Joden, PIP: Numer., XI 18; vo. V 8; Nicostrat 235; vgl. Ev. Marc., VIT 2,5. Perzen: Hera(4); Zefanj., 1 7. Dezelfden, dyveberv: Flav. Jos, Antiq., VI clid. Cym., fr. 2 (JacoBY). 67) Jambl., Vit. Pyth., 98. , Cym., fr. 2 (JAcoBY). 68) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII rg. Perzen: Heraclids ambl., Vit. Pyth, 98. 158. Heliodor., Aethiop., II 22. Joden: Epist. Arist., se are Vit. Den. 98, 149. Egyptenaren: RIA). (ANKLESA 21 XIV n, Bundahië vgl. 71) Jambl, Vit. Pyth, 155, vgl. 152. Perzen: 655. 72) De Pythagoreïsche Liturgie, blz. 99, noot 99, noot 656. 73) De Pythagoreïsche Liturgie, blz. _ : n. hierbove 61, 74) Zie noot in het stadhuis te Naucratis 98, noot 646. Geen pispotten blz. Liturgie, eïsche Pythagor 75) De Hermias, apud Athen., Dipnos., 1504. blz. 98, 76) De Pythagoreïsche Liturgie, noot 647. blz. 98, noot 648. en vgl. 77) De Pythagoreische Liturgie, Jambl., Vit. Pyth., 86, 649. Voeg toe: noot 98, blz. Liturgie, 78) De Pythagoreïsche ek Eres Eres Rab b., IX 1; Der Rabb., IX 1. noot 650. Vgl. Derek 98, blz. , rgie Litu he Nee Pythagoreïsc e. , Vit p bl. o ); Jam UCKn r (NA 5 e ipipid., fr. 664 Euri Zat. VES noot 651. Vgl. „ Eur 99, blz. i ie, i urg Lit 80) De Pythagoreische pzig en Berlijn, 192 icae, Lei NZ, Papyri Graecae Mag Pyth, En K. PREISENDA 35I VII os., Phil 81) Diog. Laert., Vit. os., VIII 35. 82) Diog. Laert., Vit. Phil , II 67. 83) Arnob., Adv. Nat Se : : 84) Testam. Levi, VIII 5. t 657n noo e 99, ge blz. wa 26 gie, stur d Ï Pyth II 26; esn ., tin Abs t d De r.. e phy ES s val Por ., 2;„ Idem, ‚ De Ís.e€ pe End E 2 ee 178; Plut., Sept. Sap- Convivi n e n e e ë kt met L. KeiMer, Caïro, verrij de vere vult een e geschenk van Prof. d a sn ee Se : e D en es sag pas e dez in beschrevene che die ir ve aan de deksel is voorzien is. Het e e van de god Osir aag, et udon een pse e l een halskr en des att e a bev p, rt, a rko zwa he rwe en isc spe l ypt gee i ‘Bg uw, demm el ie met dd bla mi , mu wit or do d, roo tje kis g in past OP Ikleurige beschilderin vijf regels. Het deksel van st tek che his lyp hiërog da berde en en

r of iedeen gn ed de Romeinen 8), plachten aan tafel een kleine pee de gesprekken hierbij een ogenblik te doen verwij ee er an en ° ). geplengd ergang afgelopen behoorde te zijn °®), werd wederom en ee oe de en riseen aak het drinkgelag, maar bij waarbij het jongste lid een door het semee tekst voorlas d ging men uiteen ij °*). Na nog ee *%). enne Eike het geslachtsverkeer waren vooral gericht op de hyrd. giëne; voorschriften met ascetische strekking zijn in deze van hem niet overgeleve , Hijzelf was getrouwd en bezat kinderen 8); de Pythagoreeër Apollonius van Tyana jk, akeli goras noodz ing leek Pytha daartegenover, was verstokt vrijgezel %). De voortplant niet zozeer tot instandhouding van het ras als wel tot instandhouding van de dienst der goden °5). Het geslachtsverkeer moest de voortplanting ten doel hebben; al het overige was verboden %). Pythagoras beschouwde alle geslachtelijk verkeer als verslappend en schadelijk voor de gezondheid °7). De jonge man behoorde er tot het twintigste levensjaar geheel van afgehouden te worden; na die datum was hij vrij, maar deed ook dan beter zich er slechts sporadisch aan over te geven ®®). Het seizoen voor de verwekking was de winter; in de zomer paste de onthouding °°). De huwelijkstrouw werd in het gezin van Pythagoras, alsook in de gehele orde, hoog gehouden?) ; overspel en ontucht werden naar van vier houten pinnen, waarvan er nog drie over zijn. In het kistje een pseudo-mummie van Osiris, gevormd door een in linnen gepakt pakje graankorrels; het hoofd bedekt met een masker van zwart beschilderde was, met Atef-kroon, uraeusslang en baard. Oorspronkelijk bedekt met funeraire kransen, waarvan fragmenten aanwezig zijn”. F 1951-9-2, terlengte van 49 cm, is een „dergelijk sarcophaagje met eenzelfde pseudo-mummie van de god Osiris. Het deksel is eveneens voorzien van een rijke, veelkleurige beschildering met dezelfde motieven; alleen ontbreekt hier de hiëroglyphische tekst. Op het hoofd van de mummie een masker van was en een funeraire krans; voorts fragmenten van dergelijke kransen”. „Beide stukken zijn gevonden te Toenah-el-Gebel in Midden-Egypte op een begraafplaats uit de Grieks-Romeinse tijd (re-ze eeuw na Christus)”. Zij behoren tot de serie der vegetatieve Osirisbeelden, waarover zojuist E. CrassiNAT, Le Mystère d’Osiris au Mois de Khoiak, aflevering I, Caïro, 1966, blz. 41-51. De symboliek dezer beelden betrof oorspronkelijk niet de vergankelijkheid van het leven, zoals later bij de Griekse auteurs, maar de wederopstanding uit de dood. Daartoe past, dat men zich tijdens de maaltijd met een lotuskelk placht te tooien, vg1. Anacreon, fr. 397 (Pace); Nicostr., Com, fr. 25 (EDMONDS; krans); Nicandr., fr. 81 (Gow-ScuHorFreLp); Athen., Dipnos., 677d; Heliod., Aethiop., X 3 (vgl. IX 22); Midr. Levit. Rabb., XXIII 6: Midr. Hoogl. Rabb, II 2, 6; dikwijls afgebeeld op reliëfs. De vegetatieve Osirisbeelden treden buiten Egypte op onder de naam 'A8dvidos ximot, „tuinen van Adonis”; daarover bestaat thans een aanzienlijke literatuur. Zij waren ook bekend in Perzië, vgl. Al-Birüni, Al Átär al-Bäqiya, P- 217 (SACHAU; vgl. p. 268-269); en in Indië, vgl. Idem, Ta’rih al-Hind, p. 288 (SacHau). In onze collectie behoren tot dezelfde serie de nummers A 618 en A 619. 88) Petron., Satur, XXXIV 8-10. Vgl. Amphis Com, fr. 8 (EpMonps); Lucret., De Rer. Natur., II 912-915. 89) Jambl., Vit. Pyth, 98; vgl. noot 8. In het verborgene eten: Vit. S. Anton. 45. go) Jambl., Vit. Pyth. og. or) Jambl., Vit. Pyth, gg. 92) Jambl., Vit. Pyth. og. 93) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 42, 43; Jambl., Vit. Pyth, 132, 265. 94) Philostr., Vit. Apollon, I 13. 95) Jambl., Vit. Pyth., 86. 96) Jambl., Vit. Pyth, z1o. 97) Diod. Sic., Bibl. Hist, X 9, 3-4; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 9; Porphyr., Vit. Pyth., 39. 98) Jambl., Vit. Pyth., 209, 210. 99) Diod. Sic., Bibl. Hist. X g, 3; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 9, — Vgl. hiertoe: Hesiod., Op., 586; Alcaeus, fr. 94 (Dreur); Aristot., Problem, IV 25, 28; Idem, fr. 285, 7 (Rose). zoo) Diog. Laert., Vit. Philos, VIII zg, 21, 43; Jambl., Vit. Pyth, 48, 55, 57, 78, 213.

vermogenen bestreden nn 101). De monoga i was voor de Griek tie vanzelfsprekend. van Pythagoras’ genera Het ascet ische element ontbree i de voors ; e e eee sas n chrif ten betreffende de lichaamsEe n waren 1%). Lang deze 1 aatsten vrije sn mi 8"), gelijk al zijn tijdgenoten, voor zove es g haar werd beschouwd als teken van mannelijkh eid en moed ), ook en wijsheid 105); kort droeg het haar slechts de slaaf 106) en de vreemdeling 1%). De leerlingen van Pythagoras droegen het haar in de gangbare snit 108), hetgeen oorspronkelijk zekerlijk lang wilde zeggen. In de periode van het Hellenisme veranderde de mode en gingen ook de vrijen op de korte haardracht over. Maar de philosophen hielden de oude gewoonte aan; lange haren en baard waren van dat ogenblik af hun beroepsdracht 10°). Apollonius van Tyana, blijkbaar reeds kort geknipt, liet zijn haar groeien tijdens zijn verblijf in het heiligheidsgebied van de tempel #°). Dit was krachtens voorschrift; doodslag is aldaar verboden #4) en in de liturgie geldt als zodanig ook het afsnijden der haren #2). De lichamelijke reinheid werd in stand gehouden door baden. Men baadde in de open lucht en in koud water #2). Van het badhuis met zijn warme water was men afkerig #4), naar het heet wegens de aard van het daar verschijnende publiek #5), in werkelijkheid vermoedelijk, omdat, zoals bij de Joden *®), open water als „levend”’, gesloten water als „dood’’ werd beschouwd. Volgens een traditie wasten de Pythagoreeërs zich in het geheel niet en waren zij vuil #7). Dat strookt weinig met de mentaliteit van een Pythagoras, die aan de reinheidsleer zoveel waarde hechtte. Het kan zijn, dat de Pythagoreeërs, na hun organisatie te hebben verloren, gebruiken ontleenden aan concurrerende scholen, als de Cynici, die de wereldverzaking in de scherpste vorm beoefenden #8). Het zich zalven, gewoonte daterende uit een verwijderd verleden, waarin de mens geen of onvoldoende textiel tot zijn beschikking had, was toegestaan 19); men ror) Jambl., Vit. Pyth, 5o, 132, 195. zoz) Philostr., Vit. Apollon, I 32; Jambl., Vit. Pyth, 11, 30. 103) Philostr., Vit. Apollon, VIII 7 (6). 104) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 47, 48; Philostr., Vit. Apollon, VIII 7 (6). 105) Philostr., Vit. Apollon., VIII 7 (6). 106) Aristophan., Av. orr, met scholion; Olympiodor., Comment. in Platon. Alcib. I, r2ob; enz. 107) Apollon. Tyan. Epist., VIII. 108) Hermipp. Callim., fr. 26 (Mürrer); Sosicrat. Rhod, fr. zo (Mürrer). Lang: Alciphr., Epist., III 19, 4. 5 rog) Dio Chrysost., Or., LXXII 2, enz.; Plut., De Is. et Osir., 3; Philostr., Vit. Apollon, VII 15, VI 7 (2, 6). rro) Philostr., Vit. Apollon., 1 8. Vgl. Dio Chrysost., Or., XXXV rr; Oudh. Med, N.R., deel XXV, Leiden, 1944, blz. 77. rr) Vgl. Oudh. Med., loc. cit. 112) Phil. Jud., De Spec. Legib., 1 254. Hierover meer in hoofdstuk II. 113) Sosicrat. Rhod., fr. zo (Mürrer); Philostr., Vit. Apollon., 1 16. 114) Philostr., Vit. Apollon., I 16 (yîjpas dvOpórov), VIT 12; Jambl,, Vit. Pyth. 83. Vgl. Artemidor., De Somn. Interpr., 1 64. 115) Jambl., Vit. Pyth., 83. II 13, 116) Genes., XXVI 19; Levit., XIV 5, 6, 50, 51, 52, XV 13; Numer., XIX 17; Jerem., De Ling. Latin, XVII 13; Zacharj., XIV 8; Hoogl, IV 15; Ev. Johann., IV ro, 11, VII 38. Vgl. Varr., LINDSAY). 152, (p. Muries voce sub Signif., Verb. De V 123; Fest, Tyan, 117) Alexis Com., fr. 197 (EDMONDS); Aristophon Com., fr. 9, 13 (EpMoNps); Apollon. Epist., VIII, XLIII; Philostr., Vit. Apollon, I 16 (ad finem). 118) Hermipp. Callim., fr. 26 (Mürrer). 119) Sosicrat. Rhod., fr. 20 (Mürrer); Philostr., Vit. Apollon, I 16.

zalfde zich met het oog op de lichaamsoefeningen 12°). De slaap was kort #21); men sliep, in later tijd althans, onder linnen lakens 122) en stond op voor zonsopgang 123). Het bed ontbrak; was het er, dan behoorde het eenvoudig te zijn *°). Pythagoras had veel belangstelling voor de sport, bezocht de sportschool 125) en was eenmaal ook aanwezig bij de Olympische spelen 1%). Bij de Egyptische en Joodse asceten zullen wij van de sport in het geheel niets horen !27), maar Pythagoras was in deze kind van zijn volk; de Grieken waren, voordat zij zelf tot macht kwamen, de huursoldaten geweest der oosterse vorsten. Overigens prentte hij zijn leerlingen in, dat beschaving des geestes een hoger goed is dan paraatheid des lichaams 125). De Pythagoreeërs openden de dag met een morgenwandeling en besloten hem met een avondwandeling 22°). Een deel van de morgen was aan de sport gewijd 18°). Om een goede lichaamshouding aan te kweken had Pythagoras zekere dansen ontworpen #1). Het lichaam mocht niet te dik zijn en niet te dun, ook niet afwisselend het een en het ander 2%). Individuele eigendom was de Pythagoreeërs in principe ontzegd 55). Alle bezittingen behoorden aan de orde en werden door de administrateurs der orde beheerd 34). Men schonk zijn goederen bij intrede 185) en kreeg hen, desgewenst, terug bij uittrede 13). Wilde men het een en ander voor zijn verwanten reserveren, dan moest men hun dat voor de intrede uitkeren 197); daarna was het niet meer mogelijk 228). Men kon zijn bezittingen ook behouden, maar werd dan niet als volwaardig lid opgenomen 139). Onder de leden waren alle goederen volstrekt gemeenschappelijk; men maakte slechts front naar buiten 14). Een dergelijke patriarchale maatschappij had geen behoefte aan geld. Wat er aan geld rags door de administrateurs bewaard Mi); de ordeleden kregen het niet in hanee dere wanneer zij uittraden 16). De slavernij werd erkend; Pythagoras elijk, dat de vrije en de slaaf niet op gelijke voet behandeld dienen te 120) Jambl., Vit. Pyth., 97, vgl. 163. ee, re Pyth., 13, 69, 188, 226; vgl. 16, 153. ni 22 menn ostr., Vit.en ge Apollon , VIII 7 (5). : Op de grond slapen:= Jul. Capit., Marc. Antonii n, II 6. i 124) Jambl., Vit. Pyth, 205. ed Jambl., Vit. Pyth., zr, 45. 126) Jambl., Vit. Pyth, 7 r4o. Vgl. 5 Aelian., 5e Var. : Hist. 5 II 6, IV 1 on nen ten 15; II Maccab. , IV 7-17; Flav. Jos., 127) Vgl. echter I Maccab., I rr-rs: ard 129) Jambl., Vit. Pyth., 96, 97. Vgl. Porph Fab je i Antiq., XII 240-241. i EE ed 131) Porphyr., Vit. Pyth, 32. 132) Porphyr., 5 Vit. Pyth > 35; Jambl., 35 „ Vit Vit. „196 133) rat ee: Diog. ed ee… Vit. EPhil En VIII 23;> Jambl., SdVit. GE Pyth., 168. Vgl. Philostr., Vit. Apollon, IV 3. 135) Jambl, Vit. Pyth. 72. 136) Jambl., Vit. Pyth, 74, 168. 137) Philostr L ., Vit. Apollon e , I 13; sn. En VIII 7 (3). ÁVgl. Anaxag., FVS, fr. 59 A, 1 (6-7). 139) Jambl., Vit. Pyth, 81. 140) ee Diod. Sic., Bibl. Hist, 1) eeX 3, 5;DiDiog. Laert., Vit. i Philos., VIII 23; Jambl., Vit. i Pyth, 81, 168. E 142) Aristop t hon Com. fr. 99 (EpMon (E ps). Vgl. Apollon. Tyan, Epist, VIII; Philostr., Vit. 143) Jambl., Vit. Pyth, 74.

ee: apie se zag ri het land werkten M5); men keurde zich met vee uispersoneel omringden #6). De kledij, den en 3 gereikt, verbleef bij de drager. Men bezat twee klederen; voor het dagelijkse gebruik de zofBwv, een plunje, die tot op de draad werd afgedragen 147), en voor plechtige gelegenheden als dispuut, gebed of, gelijk wij zagen, offer, een linnen gewaad 5), dat in Pythagoras’ tijd, toen het linnen in Italië nog niet bekend was, van wol vervaardigd werd 49), in ieder geval wit en rein behoorde te zijn 15°). Men schoeide zich in het algemeen niet, mocht het echter wel 151); het schoeisel was voor de generatie van Pythagoras nog enigermate luxeartikel. Een ieder zag erop toe, dat zijn kleding eenvoudig bleef 152). Dat was wel nodig; gouden ringen en ornamenten, omzoomde gewaden en dergelijke vormden de beroepsdracht der mannelijke en vrouwelijke prostituees 153). Van de overige goederen was de woning bescheiden, het daarin geplaatste meubilair summier; het bezit aan vee beperkte zich tot het hoog nodige 15%). In verband met deze laatste inzettingen vraagt men zich af, of de praktijk bij de Pythagoreeërs aan de theorie beantwoordde. Onthouding in juist deze zaken is steeds zeer moeilijk af te dwingen. De reeks der onthoudingen wordt besloten met enige voorschriften betreffende het maatschappelijke gedrag. De Pythagoreeër had zich te matigen in het gebruik van de tong. De vijf leerjaren, die aan de toelating tot het lidmaatschap voorafgingen, werden zwijgend bedoorgebracht 155). Eenmaal lid, werd de Pythagoreeêr om deze zelfde zwijgzaamheid 197). wonderd 158). Onder zwijgen is uiteraard ook onthouding van lachen te verstaan van Men behoorde noch te lachen, noch ook zich ontstemd te tonen, doch gelijkmatigheid omgang te humeur te betrachten 158). Men behoorde met de grote massa geen familiaire de hoofden 16°) onderhouden 15°), de rechterhand niet al te gemakkelijk uit te steken deze laatste onthouding verkeerswegen te vermijden '®1). Apollonius van Tyana ging in zover, dat hij zijn huis zelden verliet weet 144) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 34. Vit. Pyth, 187, 197. 145) Diod. Sic., Bibl. Hist, X 5,2, 7,4; Jambl., É : zo5. Pyth., Vit. Jambl., 146) fr. 20 (Mürrer); Philostr. Vit. Rhod., at. Sosicr nps); (EpMo 13 9, fr. 5 A ashoe Com, Osir., 3. VI 15, VIII 19. Vgl. Plut., De Is. et Apollon, II zo (grauw), IV 20, VI 11, 1 32, VIII 7 (4-5). n., Apollo Vit. r., Philost VIII; , 148) Apollon. Tyan. Epist. : Vgl. Apul., Apol., 56. Diog. Laert., Vit. Philos., VII 19. Philos., I Vit. ., Laert Diog. 6; 9, X ; Diod. Sic., Bibl. Hist, se Sosierat. Rhod., fr. zo (Mürrer) 4 VI 1x. Maar vgl. LER ; Philostr., Vit. Apollon, 18, Aforzer) eatm., fr. 26 (MÜL Hermipp. Calli : 151)n e à 56, 205. it. h., 100, 149. VIT 15. h., ek ambl., Vit. XII 21, 1; Jambl., Vit. ike (JacoBY); Diod. Sic., Bibl. Hist, ae ak. biv ., Vit. Philos., 1 7. a Laert Diog. n: Perze de Voor Protrept., XXI 35. Vgl. Jambl., Vit. Pyth., 84; Idem, 205. , Pyth. 246; Vit. ., Jambl : Alles 68, 72, 90, 94, 188, 195, 225, VIII ro; Jambl., Vit. Pyth, es Diog. bne Vit. Philos., n., Dipnos., _ Vit. Apollon, 1 14, VI 11. i ) ; Archestr. Gel., apud Athe Alexis Com., fr. 197 (EDMONDS Eee lat Busir., a 5 16zb; Jambl., Protrept., ran ; 5 26. I71, 196. ambl., Protrept., I Pyth, 35; Jambl., Vit. Pyth., ro, Vit. r., phy Por Vgl. 23. VIII ., En es Laert., Vit. Philos 159) Porphyr., Vit. Pyth, 32. 17; Jambl., Protrept., XXI 28. 160) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII Vit. Pyth., 83, 105; 17; Porphyr., Vit. Pyth., 42; Jambl., VIII 161) Diog. Laert., Vit. Philos., Idem, Protrept., XXI 4. 162) Apollon. Tyan, Epist., VIII, XLIII.

Het stelsel der onthoudingen maakte deel uit van de áyvela of reinheidsleer 169), de leer inzake de verwerving der menselijke volmaaktheid. De mens is een samengesteld wezen, bestaande uit ziel en uit lichaam. Op beide wezensdelen hadden de onthoudingen haar uitwerking; welke in het eerste geval op het terrein der ethiek, in het tweede op dat der hygiëne gelegen was. De ziel wordt bedreigd door het genot 16%), waarnaar des mensen begeerte uitgaat 165). De mens moet deze laatste bedwingen door soberheid (&yxpareta) 166). De ziel ondergaat het leven op aarde als een straf 167). Aanvaardt zij deze gewillig en poogt zij zich daaraan niet te onttrekken door zich in het genot te storten, dan verwerft zij daardoor godgelijkheid 268), jazelfs goddelijkheid. Dat was de deugd, en meer dan deze. Als goddelijk beschouwden zich zowel Pythagoras 16°) als Apollonius van Tyana !7°®); en deze goddelijkheid verleende hun het transcendente weten, de profetie, en het transcendente kunnen, de wonderdadigheid. Op gelijke wijze wordt het lichaam bedreigd door de ziekte. De ziekte ontstaat in het algemeen uit overdaad *?!), waaraan weer de begeerte schuld is. Het verweer ertegen ligt in de onthouding, en deze verleent, met gezondheid *®), een hoge ouderdom 7%). De onthoudingen werden nageleefd uit kracht van overtuiging. Ontbrak deze laatste en werden de voorschriften overtreden, dan bezigde men negatieve middelen om de overtreders tot de orde te roepen. Het terugsturen van de opgediende spijzen aan het dienstpersoneel, hierboven vermeld !%), was een daarvan. Gesproken wordt ook van straffen, van breideling der zielen met vuur en met ijzer 175); middelen, welke ook, die zekerlijk niet zachtzinnig waren. Tuchtiging is naar haar oorsprong niet een ascetische, maar een disciplinaire instelling. Bij de overige heidense orden horen wij niets van haar; bij de Christenen blijkt zij geheel in de ascese te zijn binnengedrongen en neemt zij, als zelftuchtiging, een vooraanstaande plaats onder de onthoudingen in. 163) Porphyr., Vit. Pyth., 7. Vgl. ibid, 12; Diod. Sic., Bibl. Hist, X 9, 6; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 33; Jambl., Vit. Pyth, 5r, ro6. 164) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 18; Porphyr., Vit. Pyth, 35, 39; Jambl. Vit. Pyth, 7o, 78, 85, 204, 223, vgl. 23. 165) Diod. Sic., Bibl. Hist., X 5,2, 9,8; Jambl., Vit. Pyth. 4r, 64, 70, 71, 78, 94, 111, 174, 181, 187, 198, 202, 205 (waartoe Aristoxen., fr. 17, MÜLLER), 206, 207, 233. 166) Diod. Sic., Bibl. Hist., X 5, 2; Philostr., Vit. Apollon, I 20; Jambl., Vit. Pyth., 32, 72, 195; Idem, Protrept., XXI 28. 167) Jambl., Vit. Pyth, 85. 168) Jambl., Vit. Pyth, 32, 86, 137, 240. Vgl. Porphyr., Vit. Pyth, 41. 169) Diod. Sic., Bibl. Hist, X 3,2, 9,9; Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 11, 41; Porphyr., Vit. Pyth, ro, 20; Jambl., Vit. Pyth, 1, 7, 8, ro, 11, 12, 15, 16, 17, 30, 31, 53, 65, 66, 70, 91, 92, 135, 140, I44, 216, 222. 170) Philostr., Vit. Apollon, VII 21, 38, VIII 5,7 (7). 171) Diod. Sic, Bibl. Hist, X 7, 1. 172) Diog. Laert., Vit. Philos., VIII 13; Jambl., Vit. Pyth, 13, 4r. 173) Philostr., Vit. Apollon, VIII 7 (12); Jambl., Vit. Pyth., 266. 174) Zie hierboven, blz. 48, noot 59. 175) Jambl., Vit. Pyth, 68, 225.