Show full text16 pages
Page 1
View in PDF(opens in a new window)Burley
Burley
66
-
;
Nec deos negavit aut tacuit, non tamen ab ipsis diis aerem
factum, sed ipsos ex aere ortos credidit*,
Claruit autem tempore Ciri regis persarum.
Cap. XVII. Pytagoras!,
Pytagoras, philosophus, nacione samius, ut ait Justinus,
negociatoris divitis filius fuit cui nomen Demaratus? erat, sed
patre longe dicior fuit eo quod negociacio patris tanta nequiret® acquirere quanta filius contempnere maluit quam habere.
Magnis itaque Pytagoras sapiencie informatus incrementis
Egiptum primo, mox Babiloniam ad perdiscendum siderum
motus originemque mundi spectandam profectus summam scienciam consecutus est. Inde regressus Cretam et Lacedemoniam *
ad cognoscendum Minonis et Ligurgi leges conscendit 5 quibus
omnibus instructus Cretonam ° venit populumque in luxuriam
lapsum autoritate sua ad usum frugalitatis revocavit tantumque studium ad perdiscendam frugalitatem multitudinis provocavit ut aliquos ex eis luxuriatos unquam fuisse incredibile
videretur. Matronas a viris separatas et pueros a parentibus
derelietos ad pudiciciam et ad debita societatis obsequia suo
studio reduxit; induxitque matronas ut auratas vestes et cetera que sue dignitatis ornamenta erant, ut luxurie instrumenta,
deponerent et in Junonis edem delata ipsi dee consecrarent,
docens vera matronarum ornamenta pudiciciam esse, non vestes
?.
Thimeus ? philosophus scribit ® Pytagore filiam virginem choro
*
1 Pictagoras CRLN.
2 ADGB Spec. hist. Justin.; Maratus Polycr.; Methacus H; Mactatus CRLN; Mvijoapyog oder Máppaxog Diog,
Laert., vgl. Diibner zu Justin. XX, IV, 3.
3 nequivit Polyer. Joh.
Vall.
4 ebenso Joh. Vall.; Lacedemona Spec, hist. Polycr. Justin,
5 ebenso Joh. Vall.; contendit Spec. hist.; contenderat Justin. Polyer.
6 CRLN; Cenonam HADGB; Crotonam Justin. Spec. hist.; ad Crotonicorum urbem Polyer.
7 Ob in dessen von Diog. Laert. VIII,
10 und Suidas unter Timäus erwähnten leben des Pythagoras? Vgl.
jedoch Pauly, Realencyklopädie unter Timäus. 8 CRLNADGB; scripsit
H.
*
a August. a. a. 0. Vinc, Bell. Spec. doctr. II, 10: Aug. de civ. Dei
VII libro. Bis hierher übersetzt im Mer des Hist., Quint aage, chap.
IX, de Anaximenes philosophe, mit ausnahme von >nec deos« bis »factume, s, 66, 2. 1 fg., bd. I, bl. 192 fg.
b Justin. XX, IV. Polycrat,
Page 2
View in PDF(opens in a new window)Tos dioses o callolos, pero non dixo que el ayre era fecho de
Tos dioses, mas creyo que ellos eran nascidos del ayre.
Ai
* Rresplandescio en tienpo de Ciro rrey de Persia.
Cap. XVII.
“ue
* Pitagoras.
Pitagoras, filosofo, de la nacion de Samia, segunt dise
Justino, fijo fue de un mercador el qual avia nonbre Demarato
*, mas el fue muy mas rrico que el padre, porende porque
la mercaderia del padre non pudo ganar tantas cosas quantas
el fijo supo menospreciar.
Y despues que fue ynformado en
grandes principios de la sabiduria fue en Egipto primera mente
y luego en Bavilonia a aprender los movimientos de las estrellas
y a catar la origen del mundo, y alla alcango mucha ciencia
y muy alta, y bolvio de alla y fue en Creta y en Lacedemonia
‘a conoscer las leyes de Minus y de Ligurgo.
Despues de guarnido de enterider de todas estas cosas vino a Crotona® y fallo
el pueblo dado a mucho vicio y luxuria, y con la mucha ciencia
y abtoridad rrevoco y traxo al pueblo a comer frutas
y mieses
y se abstener de comer carnes, E tanto estudio puso en aquel
pueblo a los traer a comer frutas y mieses y se abstener de
las carnes y de todos los otros superfluos manjares que algunos
ovo de los de aquel pueblo que nunca luxuriaron, lo qual paresce cosa yncreyble.
Y con su estudio rreduxo a las matronas
apartadas* de los varones y los mogos (abandonados) de los
padres a guardar castidad y devidos servicios de onesta conpannia.
Introduxo que las matronas apartasen de sy las vestiduras doradas y todos los otros ornamentos de dignidad asy
como a ynstrumentos de luxuria, y que las sus vestiduras las
Hevasen al tenplo de Juno * y que gelas ofreciesen y consagrasen.
E ensennavalas que los verdaderos ornamentos de las matronas
avian de ser la castidad, que non las vestiduras.
Thimeo filosofo escrive que la fija de Pitagoras era una virgen * que ww
*
| 1 magico
h.
2 cretoriah.
3
se apartar
h,
4 junio
h.
VII 4, bd. IV, s. 91. Vine. Bell. Spec. hist. IV, 24. Joh. Vall. Comp.
HL, VI, 2 u. 5, bl. 180n u. e; Polycrat, VII, 4 u. Brevil. TIL, 1, bl.
158/b: Libro VI de nugis philos.
Page 3
View in PDF(opens in a new window)virginum prefuisse et castitatis eas instruxisse doctrinis*. Hic
Pytagoras, ut ait Boecius in primo musice, artis musice inventor fuisse apud grecos dicitur per malleorum feriencium
inequalia pondera et per cordarum inequalem tensionem et per
* 51.20 Calamorum inequalem * longitudinem”. Isidorus vero .IIL ethimologiarum dicit: Numeri disciplinam apud grecos primum
Pytagoram nuncupant perscripsisse et deinde a Nichomaco*
diffusius esse dispositam quam apud latinos primo Apuleius,
deinde Boecius® transtulerunt‘. Ab hoc Pytagora, ut ait Augustinus [VIII]? de civitate dei, philosophie nomen exortam
est. Nam cum philosophi sapientes appellarentur ille interrogatus quid profiteretur, philosophum se esse respondit, [id est] *
studiosum vel sapiencie amatorem, quoniam confiteri se sapientem esse arrogantissimum ei videbatur®. Fertur quoque, ut
ait Tullius in principio quinti * libri de tusculanis questionibus,
quod Pytagoras ad Leontem phliasiorum ® regem ‘veniens coram
eo composite et docte disseruit. Admiratus autem rex viri
ingenium et eloquenciam quesivit quam artem maxime confiteretur. Respondit Pytagoras artem se nullam scire, sed se
esse philosophum', Admiratus rursum philosophie nominis
novitatem, quidnam essent philosophi®, quesivit, et quid inter
philosophos et reliquos interesset. Cui Pytagoras: » Videtur
michi”? vita hominis similis esse conventui congregacionique
ludorum qui apparatu tocius Grecie celebrantur quo homines
*
1 Aus Gerasa in Arabien s. Pauly a. a. o. bd. V, s. 633, nr. 13.
2 CRLNADGB.
3 CRLNADGB.
4 quarti HCRLNADGB.
“Leoncium philiasorum HGB; Leoncium allein CRLNAD.
5 Cic;
6 ebenso Cic,;
esset philosophus CRLNADGB. 7 michi quod ..sit H, 8 CRLNADGB Cic,
a Vinc, Bell. Spec, hist. IV, 24: Hieron. contra Jovin. libro I, (cap.
42, Migne, P, P. C., bd. 23, sp. 273 B). Vgl. Porphyr. de vita phytagor. § 4.
b Boetius de musica lib. I, cap. X fg. (Migne a. a. o. bd.
63 (1847), sp. 1176 fg.) Joh. Vall, Comp. III, VI, 7, bl. 130d: Qualiter
autem ipse musicam adinvenit narrat Macrob. lib, IL post principium
(In somn, Scip, II, cap. 1, 8 bis 14).
c Dieselben übersetzer genannt
von Cassiodor, De artibus ac discipl. liberal. literar., cap. IV de arithmetica, Migne, P. C. C., bd. 70 (1847), sp. 1208 B,
d Isidor, Etymol.
lib. II, cap. II, (Migne, P, C, C,, bd. 82, sp. 155 A).
e August. de
eiv. Dei, VIII, Il, (Migne a. u. o, bd. 41, sp, 225), Vinc. Bell, Spec, hist,
Page 4
View in PDF(opens in a new window)en el coro de las virgenes se aventajava
y que guarnescia a
“las otras virgenes en las doctrinas de la castidad. Y segunt
dise Boecio en el primero libro de la arte musica, este Pitagoras fue el ynventor de la musica arte y fallola por los yneguales pesos de los martillos firientes y por el desacordado
sonido dellos y el non ygual tendimiento de las cuerdas y por
Ta non ygual longura
de los cannutos. Esidro
en el tercero
que :
libro de las etimologias asy dise de Pitagoras: El primero
ovo escrito la disciplina
del cuento acerca de los griegos
fue
Pitagoras y despues fue mas difusa mente dispuesta de Nicomao, la qual ciencia acerca de los latinos el primero Apule(y)o
| Boecio trasladaron. E segunt dise sant Agostin en
de la cibdad de Dios, deste Pitagoras fue primera
mente nascido el nonbre de la filosofia, ca como en antes los
llamados sabios, el preguntado
que prometia
en ser filosofo, rrespondio: »Conviene
a saber estudioso y amador de la ciencia y sabiduria.e Ca muy vana gloria * le parescia
a el y de grant arrogancia confesar ser sabio. Disese segunt
Tullio en el comiengo del quinto libro de las tosculanas quistiones, que Pitagoras
viniendo ante Leontes, rrey de los flia-
NOE: encerrosantesel'mochas cosas coupaests y onsen
1
Maravillado el rrey del yngenio
y eloquencia
varon preguntole que qual era el arte en que el mas
Rrespondiole Pitagoras que el non sabia arte alguna,
mas que era filosofo. E maravillado Leontes de la novedad
de aquel nonbre preguntole que cosa eran filosofos y que diavia entre los filosofos y los otros onbres.
Al qual
¿aa dixo: »A mi paresce que la vida de los onbres es
‚asy
como
ayuntamiento y congregacion de losjuegos que
Pare toda Grecia a los quales los onbres * vienen con * bl.
.
Ze h.
2 gloriosa h.
3 filiasores h.
.
3;
ee Joh. Vall. Comp. II, 1, 1, bl. 14e u. INI, VI, 1, bl
e, doctr. II, X: Aug. de civ. Dei, VIII libro. Polyerat. VII,
: secundum Aug. ut supra, et sicut dicit Tullius V Tuscul. Hugo
tore,
Didascalicon, lib. I, cap. IIT, (Migne, P. P. C., bd. 176
‘sp. 742 fg. (Latini,) Fiore, Pittagora, s. 1 fg.
f Quintil. Inst,
1, 19. Erasm. lib. VIII, Trajanus, 21: Pythagoras.
Page 5
View in PDF(opens in a new window)ex diversa affeccione conveniunt, alii quidem ut ex diversa
strenuitate ludendi * coronam accipiant, alii vendendi et emendi |
lucro provocati, alii qui nec plausum nec lucrum querant*, sed
“vi. son ut studiose (perspiciant)* * quid agatur; eo modo in hanc vitam
homines quasi ex alia vita et natura profecti aut glorie aut
lueri studiis occupantur aut, ceteris omnibus pro nichilo reputatis, rerum naturas studiose intueri pervigilant; hos ultimos
philosophos, id est: amatores sapiencie, nominamus*. Et ut
illie liberalissimum est * spectare nichil sibi acquirentem, sic
in vita longe omnibus studiis contemplacionem rerum cognicionemque prestare laudabilius est censendum *‚e Augustinus
autem .VIL 5 libro de civitate dei dicit Pytagoram nigromanticum extitisse ® adeo ut adhibito sanguine perhibeatur’ excitare inferos“.
Huie, ut ait Valerius libro .VIIL, tanta veneracio ab auditoribus tributa est ut que ab eo acceperant in
disputacione dedicere® nephas estimarent, qui eciam interpellati ad reddendum causam hoc solum respondebant, Pytagoram
dixisse*. Tantus autem in philosophia speculativa extitit ut
ei quisquam philosophancium vix potuerit adequari, tantus in
cultura iusticie ut populos ® illius partis Italie que antiquitus
Magna Grecia dicebatur post mortem suam eius nominis autoritas rexerit '°, tanta eciam frugalitatis gracia preditus extitit
ut ab omni animancium se temperasse credatur edulio°.
Hic
adolescencium qui se ad audiendum ipsum conferebant mores
naturasque ** eorum coniecturacione quadam decoris et vultus
*
1 ludi CRLNADGB.
2 querunt G.
3 perspicerent Cic.; prospiciant HCRLNADGB.
4 CRLNADGB; esset H, ebenso Cic., aber
dieser ohne das folgende »laudabilius est censendume. 5 VIII HGB; in
VIII CRLNAD. 6 ydromanticum extitisse, fuit eciam ut ibidem dicit
nigromanticus CRLN; dem sinne nach stimmt hiermit Aug.
7 eciam
inferos perh. exc, CRLNADGB; etiam inferos perhibet sciscitari (oder
suscitari) Aug.
8 Spec. hist.; dediscere HADGB; disserere L; edissere
CRN; deducere Val. Max., Bromyard; dicere Joh. Vall. 9 ebenso Polyerat., Joh. Vall.; populum CRLNADGB. 10 so CRLN Polycr.; rexit
HADGB, Joh. Vall.
11 so CRLNADGB, Aul. Gell. Joh. Vall.; qnoque H.
*
a Diog. Laert. VIII, 8; vgl. Prooem. 12: pydéva yap slvar oopov &AX À deéy. Erasm. lib, VII, Pythagoras, 7. Democrit. ridens
b Cic, Tuscul. V, III. Parallelstellen in N. Bouillets ausgabe
Page 6
View in PDF(opens in a new window)corona del judiversas afecciones: los unos porque rresciban
gar ayenturado, otros provocados por las ganancias del mercar
y vender, otros vienen nin por causa de rrescebir plauso nin
‘buscar ganancias, mas por acatar estudiosa mente y aprender
la que (se fase)’, y por esta manera los onbres en esta vida
asy como sy viniesen de la otra vida y natura, asy se ocupan
en los estudios de la gloria o de la ganancia o, todas las otras
a
mente se dana
cosas contadas por ninguna cosa, estudios
velar y a catar la naturalesa de las cosas, asy que a nos, a
los filosofos, de la ciencia amadores los llamamos, y asy como
en aquellos juegos muy mas libre se falla para los mirar el
que non viene a ellos por buscar otra cosa, asy en esta vida
lacontenplacion
de las cosas y la cogitacion dellas deve ser
ayida por mas loable y mas digna que todos los otros estudios.«
Dise Agustino en el seteno De civitate Dei que Pitagoras
fue grant nigromantico.
Dise Valerio en el libro octavo?
que tanta veneracion
y abtoridad le fue dada
de los discipulos
suyos y auditores que en las disputaciones, sy les demandavan
causa
o rrason de lo que desian, esto solo rrespondian que
Pitagoras
lo avia dicho. E tanto fue grande en la filosofia
especulativa que apenas alguno de los filosofantes se pudo
a
el ygualar,
E tanto fue grande en la onrra de la justicia y
rreligion
que la abtoridad del su nonbre rrigio los pueblos
de
Ytalia que antigua mente la grant? Grecia
se Ilamava y des‘pues de su muerte todos por su dotrina
se tenplaron de todo
comer de carnes de animantes. Aqueste considerava y veya
las naturalesas y costumbres que los mogos que le trayan a
oyr del avian de aver y seguir, y aquesto conjecturava el y
1 han de faserh
der Tuscul., Paris 1831.
uh
2 quinto
h.
3 gente
h.
e Aug. de civ. Dei VII, XXXV (Migne a. a.
d Vine. Bell. Spec. hist. LV,
24 :°Val. (Max) V, (vielmehr
XY, Est. 1). Joh. Vall. Comp. 11, VI, 8, bl. 130: Valer. VII,
u. Polycrat. VII, 4 (bd. IV, s. 91), Bromyard, Eucharistia E VI,
rt. VILL, XXVII: Val. VIII. Diog. Laert. VIII, 46. (Latini) Fiore, Pit5.2. Bent, Short Sayings, s, 23. Larousse, Fleurs latin., s. 234:
dixit; Fleurs bistor., s. 361: Le maitre l'a dit.
e Polycrat.
4, bd. IV, s. 92. Joh. Vall, Comp. III, VI, 8, bl. 1802: Polyer.
Page 7
View in PDF(opens in a new window)“wma ingenio et tocius corporis habita * solitus erat sciscitari, et quos
idoneos aspiciebat recipi in disciplinam iussit et quinque annis*
usum loquendi illis inhibebat”, infra quod tempus is qui tacebat que dicebantur ab aliis.audiebat, neque percunctari neque
commentari, si non intellexerat que audierat, fas erat“. Omnes
autem discipuli quicquid pecunie habebant in medium proferebant ®, et erat inter eos societas inseparabilis*; omnesque in
communi vivebant et mutuo se amabant. Docebat enim eos
Pytagoras veram anime amiciciam esse unum cor ex pluribus
facere‘. Unde et pytagorici vades se invicem dabant®. Refert
enim Valerius libro quarto * quod Damon et Phintias® Pytagore discipuli tam fidelem inter se iunxerunt amiciciam ut,
cum alterum ex hiis Dionysius tyrannus interficere vellet et
ille tempus ab eo, priusquam periret, domum proficiscendi ordinandique res suas impetrasset, si tamen vadem haberet, alter
se pro eius reditu tyranno vadem dare non dubitavit. Appropinquante autem diffinita die nec illo redeunte, unusquisque
sponsorem temerarium stulticie dampnabat, at ille se de amici
constancia nichil metuere predicabat. Eodem autem momento
et hora, a Dionysio constituta, qui eam acceperat supervenit,
tyranno se representans et socium sponsorem absolvi deposcens.
Et admiratus tyrannus amborum animum et fidem supplicium
* hl. Sib remisit eosque insuper, ut ipsum in * societatem amicicie reciperent tercium, postulavit®.
*
1 Spec, doctr.; quinto H, in quinto CRLNADGB, Spec. hist. 2 Papes
wörterbuch der griech. eigennamen; Phitias Spec. doctr., Dial. Creat,
Joh, Vall.; Phicias HORLNADGB, Spec. hist, Cessol.; Phisiacus Scala celi,
*
a Vine. Bell. Spec. hist. IV,
26 u. Spec. doctr. V, 170: Hieron. super
Ecclesiasten II, (vielmehr III, 7): tempus tacendi (Migne a, a. o. bd. 23,
sp. 1037 B). Seneca, Epist. LI, 10. Diog. Laert. VIII, 10.
b Jamblich,
de pythag. vita, XVII, ed. A. Westermann, in Diog. Laert. ed, C. G. Cobet, Paris 1850.
e Aul. Gell. I, IX, 2 fg. Joh. Vall. Comp. III, VI,
4, bl. 130 b: Aul. Gell. VIII, VII; Seneca epist. LV (vielmehr LII, 10).
Bruson. lib. V, de silentio, bl. 183b.
d Diog. Laert, VIII, 10. Jambl.
a. a. 0. V, 29 fg.; XVIII, 81; XIX, 92. Porphyr. de vita pythag. 20.
e Joh. Vall. Comp. III, V1, 4, bl. 180 b: Aal, Gell. VIII, VII (vielmehr
I, IX, 12,
f Vine. Bell. Spec. doctr, VI, 87: Ovidius in libro tristium
„III, (IV, 72:) Hic duo corporibus, mentibus unus erant. Spec. doctr.
V, 135: Aristoteles in .VIII. libro philosophorum; Amicicia facit ex
Page 8
View in PDF(opens in a new window)y abito del cuerpo de los que
y cara
veya en la fisonomia
n. en ciertas sennales los cavallos que avian + w.uv
*E conoscia
traya
en uno los
de ser buenos. Todos los sus discipulos ayuntavan
y lo que tenian, y era entre ellos conpannia insepadineros
los unos
rable,y todos ellos bivian en comunidad y amavanse
a los otros. Y Pitagoras amandolos los ensennava que la verdadera* amistanga (del) anima de muchos fase uno, Cuenta
Valerio en el quarto* que Damon y Pi(n)tias discipulos
de Pitagoras tanto ayuntaron en sy fiel amistad
que, como
a uno de aquestos Dionisio tirano quisiese matar y aquel
demandase
a Dionisio tienpo para yr a su casa a ordenar
sus
cosas antes que muriese, el uno de aquellos
amigos non dubdo
de la
en poder del tirano y porfiador
de quedar en rrehenes
venida
del que yva. E como se ya acercase
el dia que le era
sennalado al que avia de venir y el non viniese todos damnavan
y culpavan la confianga de tan loco fiador como del que avia
quedado en rrehenes, pero el non dubdava nada de la constancia
de su amigo.
Y en aquella mesma ora y momento, por Dionisio constituyda, sobrevino aquel qne era ydo a su casa, presentandose al tirano y demandandole que absolviese a su amigo
de la fianga. E Dionisio maravillado del coragon de entramos
perdonole la muerte que le queria dar y demandoles que rrescibiesen a el por tercero en aquella conpannia de tan firme
amistad.
A
1 la amistanga de la verdadera anima h,
2 quinto
h.
n
multis unum, discordia vero multa ex uno, amicicie namque est congregare, inimicicie vero disgregare. Bent, Short Sayings, s. 455: Pythagoras: Friendship... one soul in two bodies. Pero Diaz de Toledo,
Glosa LXXXVII: E esta (amistanga) es la que dize Aristotiles que faze
de los amigos un coragon e una voluntad e un querer. Boc. de Oro
146, a: Diogenis. Paultre des Ormes, Morale primit. s. 60: L'amitié
est
la sympathie de deux âmes égales. Vgl. Aristot. bl. 71a u, Cicero bl.
92a.
g Vine. Bell. Spec. hist. IV, 26.
h Vinc. Bell. Spec. hist. a.
a. o.: Valerius, libro
V; doctr. VI, 84: Val. (Max.), INIT, (VII, Ext. 1).
(Gesta Roman. c. 108, s. 440. Dialog. Creatur. cap. LVI: de asture qui
misit
ad caridrium: Narrat Valer. libro quarto, cap. VII. Cessolis, de
Indo scach., bl. XXIa: Legimus. Gobii, Scala celi, Amicicia, bl. XIII a.
Joh. Vall. Comp. HI, VI, 9, bl. 181 a: Tullius, De offic, I, XI (vielmehr
TU, 10). Bromyard, Amicitia A XXI, Art. II, X: Val. III: Cum ergo
Page 9
View in PDF(opens in a new window)Docuit autem Pytagoras hec enigmata que postmodum ab
aliis philosophis sunt conseripta: Stateram ne transilias, id est:
ne pertransgrediaris iusticiam.
Ignem gladio ne fodias * id est:
iratum et tumidum animum verbis maledicis ne lacessas”.
Cum
profectus fueris ne redeas, id est: post mortem vitam istam ne
desideres“.
Per viam publicam ne ambules, id est: multorum
ne sequaris errores“,
Hirundinem in domo ne suscipias, id
est: garrulos et verbosos homines sub eodem tecto tecum habitare ne permittas*.
Oneratis superponas onus et deponentibus
ne communices, id est: ad virtutem accedentibus alacriter iniungenda sunt precepta, tradentes
sunt‘
autem se ocio relinquendi
Item dicebat coronam minime carpendam, id est: leges
urbium non obmittendas®.
Cor non comedendum, id est: merorem de animo expellendum”.
Nisi iussione imperatoris de
*
1 Hieron., 109 nayalpg ph onadsssw Diog. Laert.; fovens HORLNAD
GB, Spec. hist., Joh. Vall, Gesta Roman.
*
illo die mane non rediret festinus se morti obtulit ut socium liberavit
dicens: »Non venit; me interficite ut conventum est!«
Et aliis deridentibus et dissuadentibus et dicentibus: »Expecta! melius est pausare,
Adhuc ante mortem venire poteste, respondit: »Scio, quod non veniet.
Et ideo vellem prius mortem sustinere, ut eum liberarem.e
Ipso vero
morti adducto obviavit alius et ipsis inter se altricantibus et dicentibus:
ego debeo mori, iudex eorum videns fidelem amiciciam utrumque a morte
absolvit rogans, quod posset esse tercius in eorum amicicia. Jamblichus
de pythag. vita, XXXIII, 284 bis 237. Pero Diaz de Toledo, Glosa I:
Valerio en el tercero libro. Hondorff, bl. 292 a: Val. Max. Schillers
»Bürgschaft«. Fiore di Virtù, s. 33, si legge nelle storie romane: aber
»Pitia« ist eine jungfrau und »Daruone« ihr geliebter.
Lo re veggendo
il perfetto amore ch’ avevano costoro insieme, sì le perdono la morte
acciocchè così leale amore giammai non si partisse da loro. (Abgedruckt
in F. Zambrini, Libro di Novelle ant. Bologna 1868, s. 35, nr. XIV.)
Costo, Fuggilozio, s. 524. Mehr parallelstellen in Bouillets (Paris 1831)
Cicero a. a. o., in Osterley, Gesta Roman, s. 729, und einem artikel
Dr Mordtmanns in der Garten]aube, 1869, s. 151 bis 153.
a Vine. Bell. Spec, hist. IV, 25: Illa quoque enigmata que diligentissime Aristotiles in libris suis prosequitur.
Gesta Roman. cap. 34,
s. 331, als eine dem Alexander von Aristoteles gegebene lehre. Diog.
Laert. VIII, 17 fg. Porphyr, Pythag. vita, $ 42 mit anderer erklärung.
Mullach, Fragmenta Philos. graec. bd. I, s, 504: Symb. pythag. nr. 2
Page 10
View in PDF(opens in a new window)Ensenno Pitagoras aquestos enigmas * y figuras
que des- -
pues de otros filosofos fueron escritos, es a saber: La balança
non traspases la justicia Non
trasmudes, es a saber:
non
aerescientes el fnego con el cuchillo, es a saber: non acrescientes el coragon yrado y lleno de yras con palabras mal dichas.
Quando fueres nunca vuelvas, es a saber: nunca desees esta
wida en despues
la muerte. Non andes por la carrera publica,
es a saber: non siguas los yerros de los muchos. Non rrescibas la * golondrina
‘en tu casa, es a saber: non consientas "bu
que contigo moren nin fagan conpannia los onbres verbosos
y
burladores
y palabreros. A los cargados sobrepon carga y
non comuniques con los que dexaren la carga, es a saber: que
los? que van por el camino de la virtud deven* ser cargados
de mandamientos y amonestaciones con que los siguan, y los
dados al ocio son de desanparar. Asymesmo ensennava
que
non devia ser tomada corona, es a saber: que devian ser guardadas las leyes y las sus palabras. Y que non devian
comer
coragon, es a saber: que devian alangar * la tristesa del coragon.
Y que non devian partir de la guerra nin de la estanga syn
1 enigmatos
h.
2alosh
3denonb.
4 aleangar
h,
.
e
m. par. Joh. Vall. Comp. INT, V, 16, bl. 128a: Hieron.
c. Rufin, III, (39,
Migne, P. C. C., bd. 23, sp. 485 B); während sie hier aber dem Pythabeigelegt werden, giebt sie Joh. Vall. als »enigmata Aristotelis«,
Poemata, Coloniae Ubiorum 1660, bd. I, Lyric, lib. III, od. X,
Pythagorae
s, 136.
Vinc. Bell. Spec, hist. IV, 25. Gesta
a a. 0. Joh. Vall.
a. a. o. Diog. Laert. VIII, 17 fg. Porphyr.
a. a. 0. Mullach a. a. o. s. 505, nr. 8 m. par, Balde a.a.o. c Vino.
Bell. Spec. hist. a. a. o. Gesta Roman. a. a. o. Joh. Vall. a.a. o. Diog.
Laert. a. a. o. Porphyr.
a. a. o. d Vine.
Bell. a. a.0. Gesta Roman,
a. a. o. Joh, Vall. a. a. o. Diog, Laert. a. a. o. ohne erklärung. Porphyr. a. a, o. Mallach a. a, o. nr, 14,
m. par. Balde
a, a.o.
e Vine,
Bell,
a. a, o. Gesta Roman. a. a. o. Joh. Vall.
a. a, o. Diog. Laert.
a. a, 0, Porphyr.a.a.o. Mullacha.a.o. nr.
7, m. par.
a. 0. Job. Vall a. a. o. Diog. Laert. a. a. o.
lach a. a. o. nr. 18, m. par.
f Vine. Bell, a.
Porphyr.
a. a, o, Mulg Vine. Bell. a. a. o. Gesta Roman. a.
Job,
Vall. a. a. o. Porphyr.
a. a. o. Balde
a. a. o.
h Vine,
2. 0, Gesta Roman. a, a. 0.: cor avicule ne comedas. Joh. Vall.
2.
a. a. o. s. 504,
a. a. o. Mullach
ma 0. Diog, Laert. a, a. o. Porphyr.
nr. 4, m, par. Balde a. a, o. Eyering, Proverb, Cop. bd. II, s. 468,
Page 11
View in PDF(opens in a new window)stacione non discedendum, id est: animam de corpore non educendam *.
i
Item de dictis notabilibus Pytagore sunt hec: Fuganda*
sunt omnibus modis et abscindenda languor a corpore, impericia ab anima, luxuria a ventre,
sedicio a civitate, a domo
discordia et in communi? a cunctis rebus intemperancia ”.
corum dicebat omnia esse communia®,
“we terum*,
Ami-
Et amicum esse se al-
* Duorum temporum maxime habendam curam esse
dicebat: mane et vespere, id est: eorunr que acturi sumus et
eorum que gessimus".
Post Deum dicebat veritatem esse colendam que sola Deo homines proximos facit‘,
Item dicebat: quo
minus presseris iram eo magis ab ira premeris*; tune incipimus nobis irasci cum aliis irasci desinimus, finis enim ire
inicium est penitencie”. Liber quoque non est quem superbus
inflammat animus‘.
Vir si optimus est suis aspectibus probat.
Aliis enim non potest esse bonus qui suis moribus in se fuerit
1 ebenso Hieron. Joh. Vall; fugienda CRLNADGB Polyer. Spec.
hist,
2 commune Hieron. Polyer. Spec. hist. Joh. Vall.
*
a Joh. Vall. a. a. o, Comp. II, VI, 9, bl. 131 a: Tullius de senect.
TIT (vielmehr XX, 73). Mullach a a. o. s. 507, nr. 51. Macrob. de somno
Seip. I, XIII, 8. S. Plato bl. 65 fg.
Über die ansicht, welche Pythagoras selbst von derartigen aussprüchen gehabt haben soll, vgl. Jamblich, de pythagor. vita, XXXIII, 103 bis 105.
b Vine. Bell. Spec.
hist. IV, 25, Polycrat. VIII, 15, bd. IV, s.305: inquit Macrobius. Joh.
Vall. Comp. III, VI, 8, bl. 130 d: Hieron. e. Rufin. ITI, (39, Migne,
P.
©. C., bd. 23, sp. 485 B, mit griech. texte).
e Vine. Bell. a. a. 0.; Spec.
doctr. VI, 87: Therent. in Adelphis (V, III, 18). Hieron. a. a, o. Cie.
de offic. 1, XVI, 51: Graecorum proverbium. Martial. II, XLIII Diog.
Laert. VIII, 10.
Porphyr. de vita pythag. 33. Jamblich, Pythag. vita
XIX, 92. Als sprichwort in Plato, de republ. IV, 424a. Boc. de Oro
s. 183, b: Pitagoras Guicciardini, Detti, bl. 65a, L'hore, bl. 161
b:
Pytagora u. Platone. Caro y Cejudo p. 21: A los amigos todo ha de
d Vine. Bell. a. a. o.; Spec. doctr, a. a. o. Hieron. a. a.
ser comun.
b:
o. Joh. de Hoveden, Spec, laicor., de amicicia vera et falsa, bl. 17
philosophus lib. ethic. 9, cap. X: Amicus est alter ipse (Aristot. Ethica
Nicom. IX, IV, 5 u. IX, IX). Psendosen. de morib. 145: Alter ego est
amicus, cuncta mecum habet communia. Cic. de amic. XXI, 80. Porphyr. a. a. o. Plutarch, de amicor. multit. cap. IT, Opera moral. I,
Page 12
View in PDF(opens in a new window)mandamiento
del enperador, es a saber: que non devian sacar
d
de Dios.
a contra (la) volunta
del cuerpo
el anim
»
Asymesmo de los sus dichos notables son avidas las cosas
que se siguen: Por todas maneras son de fuyr y de cortar
a saber: la flaquesa del cuerpo, la ynorancia
cosas, estas
‘aques
del anima, la luxuria del vientre y la traicion de la cibdad y la discordia
de la casa. Y (de los amigos) todas las cosas desia que
ser comunes. Y ser onbre a sy mesmo otro amigo (!). Y
devian
desia que era de aver muy grant cuydado, mayor mente
en dos
tienpos, es a saber: en la mannana y en la tarde, quiere desir:
de las cosas que avemos
de faser y de las que ovimos fecho.
Edesia que la verdad luego devia ser onrrada despues de Dios,
la qual sola fase a los onbres ser muy cercanos a Dios. Y
desia que estonces nos comengamos a ensannar contra nos quando
dexamos de nos ensannar contra los otros, ca el fin de la yra
comiengo
es de penitencia. Non es libre aquel al qual el animo
sobervio ynflama. Sy el varon es muy bueno en su aspecto
se mostrara. Non puede ser bueno (a otros) aquel varon que
fuere malo a sy en las sus costunbres. Non sabe fablar el
5, 111. Pseudoplut., de vita et poesi Homeri, cap, CLI, in Opera V,
Kragm. et Spur. s. 145: Diog. Laert. VII, 23: Zeno. Erasm. lib. VII,
Zeno 22. Verinus, bl. 17 b:
©
Alter ego est verus multumque probatus amicus,
Quo debet nobis charius esse nibil.
Caro
y Cejudo s.99: El buen amigo es otro yo. Vgl. Cleobul
s. 40,
z. 15 fg,
e Vine.
Bell.
a. a. 0.; Spec. doctr. V, 19. Hieron. a. a,
o. Joh. Vall.
Comp. III, VI,
8, bl. 181 a: Hieron. e. Ruf. Bromyard, Consilium C X,
Art, IU, 1X. Auson. Edyllia XVI, De viro bono, Iudayogxh dxpéxag,
Mallach, Fragm., bd. I, s. 510, Pythag. Symbola, nr. 86; ». 105 fg.: Pythag. carm. aor. v. 39 bis 46. Erasm. lib. : II, Pythagoras,
9, Alciati
Emblemata 8,23.
f Vine. Bell. a. a. 0.; Spec. doctr, V, 60: Hier. c. Ruf.
(a.
a. 0) Joh. Vall. Comp. IH, VI, 8, bl. 131 a: Hier. c. Ruf. Pseudosen. de morib, 145
b: Dis homines sola veritas similes facit; De quattuor
-yirtut.,
bl. 13b.
J. W. L. Gleims sümmtl. werke, Halberstadt, bd. V
(1812),
die goldnen sprüche des Pyth. s. 285.
g Caec. Balb, Friedr. 94.
h Caec. Balb. s. 21, VII, 1; Friedr. 95: Irae exitus fit poenitentiae initium. Fiore di Virtù s. 153: Cato: Quanto meno premerai l'ira, tanto
‘meno sarai punito. La fine dell’ ira siè tominciamento della penitenza,
i Caec. Balb. a. a. 0.; vgl. Friedr. 135,
Page 13
View in PDF(opens in a new window)malus*.
Loqui ignorat qui tacere nescit”.
Duo lacrimarum
genera sunt in oculis mulierum: veri doloris unum, insidiaram
aliud*.
Avari homines pusillis ? brevis etatis similes sunt quibus de suis nichil uti licet“
Cuidam avaro homini dixit Pytagoras: »Stulte, divicie tue in te pereunt paupertatique similes
sunt cum in hiis esurias, sicias et algeas*e.
dam Pytagoram si cuperet esse dives.
Interrogavit qui-
Ait: »Divicias contempno
habere que liberalitate perduntur et parcitate putrescunt
“e.
Vidit Pytagoras quendam indutum preciosis vestibus qui turpia
loquebatur, et ait illi: »Aut loquaris sermones vestibus tuis
similes aut pannos induas tuis eloquiis congruentes*.«
Cum
quidam stolidus, audiente Pytagora, diceret malle se cum muvs lieribus esse quam cum philosophis* conversari, »Et suese,
inquit Pytagoras, »libencius in ceno quam in aquis elaris versantur*.«
Interrogatus: »Quid est in mundo novum?« ait:
»Nichil«',
Interrogatus: »Quid est philosophia?« ait: »Meditacio mortis*, nitens quotidie de carcere corporis educere
libertatem'.e
Pytagoras primus apud grecos invenit immortales” esse animas”, sed erravit ponendo eas de corpore ad
corpora transire.
Unde se dixit primo Euforbium ° fuisse, secundo Thalidem, tercio Erincianum, quarto Pyrrum, ad extre*
1 pupillos brevis etatis esse Caec. Balb.
a Caec. Balb. s. 27; XXII, 2.
Friedr, 35: Bonus esse in alios non
potest qui in se est malus. Sentent. falso inter Publil. rec. 60; Friedr.
44,
Auson. VII Sapient. Sent,, Pittacus 1: Loqui ignorabit qui
tacere nescit, St. Maximus XX, sp..848 A: Aristol.: "O py «lg ouwnay
ola olds Zadéyeodu, Anton. Melissa I, 73 (al. 93), sp. 9920. Publ. Syr.
752: Tacere nescit idem qui nescit loqui; ohne »ideme in Publil, Syrus
8, 110, adnot. 120, u. Lib, de morib. s. 147, nr. 181. Albertan. de arte
loquendi bl. 2a: Inde etiam dici consuevit: Tacere qui neseit loqui
nescit, Nescit ergo stultus loqui quia tacere nescit. Vine. Bell. Spec.
doctr. V, 92 u, 170; VI, 20: Ex proverb. sapient. (Corsini), Rosaio cap.
LXXVUI: Multiloquium, Seneca, s. 92. Eyering, Proverb. copia, bd. Il,
8. 634, Sentent. falso inter Publil. recept. 157: Homo tacere etc., Friedr.
133, aber »nescit diceree, ebenso Pseudosen. de morib. 132. (Vine. Bell.)
Spee. mor. III, I, IV: Bene loqui nescit qui tacere non novit.
c Caec.
Balb, s. 26, XVII, 5; vgl. Friedr. 67, Publ. Syr. 597; Sentent. falso ete.
303; Friedr. 286.
d Caec, Balb. s. 23, XII, 8; vgl. Friedr. 153. (Vine,
Bell.) Spec. mor. III, 7,2: Brevis etatis est nichil avaros de suo uti
Page 14
View in PDF(opens in a new window)que non supo callar.
Dos linajes de lagrimas son * en los ojos + u.1»
de las mugeres, uno de verdadero dolor, otro de asechangas.
Los onbres avarientos semejables son a los mogos de tiérna
hedad
a los quales non es dado logar de usar de ninguna
cosa
de lo suyo. Pitagoras dixo a un onbre avariento: »Loca mente
perescen en ty las tus rriquesas y semejables son a la pobredad, pues teniendo aquestas tu padesces mengua.«
Pregunto
uno a Pitagoras sy cobdiciava ser rrico, al qual rrespondio:
»Yo menosprecio aver las rriquesas las quales por liberalidad
se pierden y por avaricia se podrecen.«
Vido Pitagoras a uno
vestido de preciosas vestidaras que fablava cosas desonestas,
y dixole: >0 fabla palabras semejables a tus vestiduras o viste
pannos semejables a tus palabras.« Preguntaron a Pitagoras
que cosa fuese en el mundo nueva. Rrespondio: »Ninguna cosa«.
Preguntaronle: »¿Que cosa es filosofia?« Rrespondio: »Pensamiento de la muerte que tienta cada dia de sacar el (anima)! de
la carcel del (cuerpo) ? y rredusirla
en libertad.«
Pitagoras fue
el primero que entre los griegos fallo las animas ser inmortales,
mas erro poniendo aquellas que traspasavan de unos cuerpos en
otros. En lo qual dixo de sy primera mente que avia seydo
Euforbio*, y despues que avia seydo Talides, y la tercera ves, que
avia seydo Eri(n)c(i)ano y la quarta Pirro y a la fin Pitagoras.
1 cuerpo
h.
2 captiverio
h.
3 rredusirlo
h
4 enfero
h.
.
licere.
e Caec. Balb. s. 23. XII, 4. Vine,
Bell. a. a. o.
f Boe,
de
Oro, 8.141, b. Fiore
di Virtù s, 63: Varro dice: Il ricco non acquista
le ricchezze senza fatica, e non le tiene senza panra, e non le lascia
senza dolore. Costo, Fuggilozio, 8. 466: In somma è verissimo il detto
di Varrone che Le ricchezze s'acquistano con sudore, si conservano con
‘timore
e si perdono con dolore.
g Boc. de Oro s. 139,g.
h Caec.
Balb.
e. 18, I, 1. (Vine. Bell.) Spee. mor. TIL, IX,
3: Legitur in prover-
Dis philosophor.
i Vine. Bell. Spec. hist. IV, 25. Hieron. e. Rufin,
‘Ill, 40, Migne
a. a. o. bd. 23, sp. 486
B. Eccles. 1,10.
bl. 65 b u. 68 b.
k Vgl. Plato,
1 Vine. Bell. Spec. hist. IV, 25. Hieron. a. a. 0.
m Vgl. Thales, s. 4 2. 1.
n Polyerat. VII, 4, bd. IV, a. 98. Joh.
Vall. Comp. HI, VI, 10 u. 12, bl. 131 b: Hieron. c. Ruf. Ovids Metam.
a 158 sagt Pythagoras:
Morte carent animae semperque, priore relieta
Sede, novis habitant domibus vivuntque receptae.
Ovid. a. a. o. v. 160 fg. mit vielen parallelen in N. E. Lemuires Ovid,
Paris 1822.
Page 15
View in PDF(opens in a new window)mum Pytagoram, et post certa temporum curricula ea que
fluxerant iterum fieri *.
» Post multa ergo studia venit Pytagoras in Italiam ad eam
partem que quondam Magna Grecia vocabatur ubi et Architam
tarentinum audivit’?. Deinceps in Metapontum migravit ibique
decessit. Cuins tanta in populo opinio fuit ut ex domo eius
templum facerent et ipsum pro deo colerent”.
Claruit autem Pytagoras tempore Nabuchodonosor regis
Assiriorum °.
Cap. XVII. Anaxagoras.
Anaxagoras, philosophus, asianus, Athenis claruit tempore
Xersis regis*, ubi triginta annis * philosophie studiis insudavit.
Auditor fuit Anaximenis* et Archelai preceptor’. Hic
cum admodum dives esset, possessionibus derelictis®, studendi
gracia diuturnam peregrinacionem assumpsit. Et cum a quo+». dam criminaretur ®, dicente: »Non est * tibi cure patria«, extenso brachio et ostenso celo, ait: »Immo michi admodum patria
cure est”.« Cum autem, ut ait Valerius libro .VIII., post multa
tempora [in patriam]* reversus possessiones suas desertas videret
ait: »Non essem ego salvus nisi iste periissent'«. Hunc cum
1 Vinc. Bell. a. a. o.: Per se enim Plato post academiam et innumerabiles discipulos sentiens multum deesse sue doctrine venit ad Magnam
Greciam ibique ab Archita tarentino et Timeo locrensi Pithagore doctrina eruditus elegantiam et leporem Socratis cum hujusmodi miscuit
disciplinis.
Es scheint somit, Burley, der wahrscheinlich Vincenz von
Beauvais für die vorhergehenden zeilen benutzt hatte, habe fälschlich,
was hier von Plato gesagt wird, auf Pythagoras bezogen, den Timaeus
aber nicht als lehrer desselben genannt, weil ihm das gegenseitige
verhältnis beider bekannt sein mochte. Doch auch Archytas konnte
der lehrer des Pythagoras nicht sein, denn dieser lebte um 580 bis 568
v. Chr., jener zwischen 400 bis 365 v. Chr. Jamblichus, de pythag. vita
XXIII, könnte daher viel eher recht haben, wenn er den Archytas
einen schüler des Pythagoras nennt. Übrigens würde der gegen Burley
erhobene vorwurf eines misverständnisses auch dann gelten, wenn wir
annehmen wollten, dass er die quelle des Vincenz von Beauvais, Hieron.
contra Ruf,, benutzt habe, denn auch hier nehmen die mitgetheilten
worte diesselbe stellung ein.
2 regis persarum CRLNADGB.
3 interrogaretur CRLNADGB; npèç tdv sinovta Diog. Laert. 4 Spec. hist,
u, doctr.; patriam repetisset Val. Max, Polyerat., Joh. Vall.
Page 16
View in PDF(opens in a new window)E desia que despues de ciertos curriculos de annos aquellas
cosas que avian seydo avian de tornar a ser fechas,
E despues de muchos estudios Pitagoras vino en Ytalia,
y en aquella parte que en otro tienpo era dicha la grant Grecia
adonde
oyo a Archita tarentino
y dende paso en * Methaponto
*».15«
y ay fallescio,
del qual quedo tanta opinion
en el pueblo que
de la su casa fisieron
tenplo, ea ese Pitagoras en logar
de
Dios lo onrraron.
Florescio Pitagoras en el tienpo de Nabucodonosor rrey
de los asirianos.
Cap. XVII.
-
Anapagoras.
Anapagoras y por otros llamado Anaxagoras, filosofo,
asiano, florescio en Atenas en el tienpo del rrey Xerces, Estudio
por treynta annos en la filosofia.
Fue oydor
y discipulo de Anaximenes y preceptor y maestro
de Archelao. Aqueste, como fuese rrico, desmanparadas las
sus posesiones, por grande estudiar metiose en prolongada peregrinacion. E como de uno fuese acusado el qual le desia:
»Tu no as cuydado de tu patriac, estonces Anaxagoras, tendiendo
el brago y mostrandole el cielo, le dixo: »Antes es a mi grant
cuydado de aquella mi patria.c E como dise Valerio en el
libro octavo que bolviese despues de muchos tienpos a su tierra
y viese las sus posesiones desiertas dixo estas palabras: »Cierto
yo non avria seydo salvo nin cobrado sy aquestas cosas non
PI
|a
Vine. Bell. Spec. hist. IV, 25. Hieron. a. a. o. sp. 486 A u. B.
Diog. Laert. VIII, 4 fg.
b Vine. Bell. Spec. hist. IV, 24: Justin.
Hist. XX, (IV, 17). Joh. Vall, Comp. III, VI, 12, bl. 131 b: Polyeraticus
Vil, IV, (bd. IV, 92).
Dieses kapitel übersetztim Mer des Hist.
Quint aage, chap. III, De Pictagoras, bd. I, bl. 186 fg. mit ausnahme
des »docens«
bis »doctrinise, s. 66, z. 23 bis s. 68, z. 1, des »et amicum
esse se alterume s. 76, z. 7, und des »Item dicebate bis »desinimus«,
=. 76, x. 11 bis 18.
d Diog. Laert. Il; 7. e Diog. Laert., Prooem.
6. Vine. Bell. Spec. hist. IV, 33: August. de civ. Dei, libro VII
14; II,
(vielmehr VIII, I, Migne a. a. o. bd. 41, sp. 226).
f Diog. Laert,
Prooem. 14; II, 16. Vino. Bell. a. a. o.: ut dieit Aug. (a. a. 0). g Vgl.
a. h Diog. Laert. II, 7. Rückert,
Grates s. 84, z. 11; Demokrit, bl. 55
Weish. des Brahm., s. 160, nr. 73.
i Vinc. Bell. Spec. hist. IV, 33
Val.; doctr. VI, 129: Val. (Max) VIII, (VII, Ext. 6). Polyerat, VII, 13,
Burley